skip to main |
skip to sidebar

17:28

Hoàng Phong Nhã
No comments
ĐẠO HỒNG BÀNG – CỘI NGUỒN VIỆT
PHẦN I: NỀN TẢNG TRIẾT HỌC
CHƯƠNG VIII
ĐỒNG BÀO
TỪ HUYỀN SỬ ĐẾN ĐẠO LÝ CỘNG ĐỒNG
Tác giả: Hoàng Phong Nhã
Nam, hình tượng bọc trăm trứng gắn với cách gọi “Đồng Bào” có thể được diễn giải như một biểu tượng về nguồn gốc chung và trách nhiệm cộng đồng. Khi được chuyển hóa thành những chuẩn mực ứng xử, ý thức ấy có khả năng góp phần củng cố lòng tin, sự tương trợ và năng lực hợp tác xã hội.
Tuy nhiên, giá trị của Đồng Bào không tự động phát sinh từ một truyền thuyết. Nó phụ thuộc vào cách con người hiểu, thực hành và kiểm chứng những giá trị được gửi gắm trong biểu tượng ấy.
I. CÂU HỎI NỀN TẢNG: ĐIỀU GÌ GẮN KẾT MỘT CỘNG ĐỒNG?
Một quốc gia có thể được xác định bằng lãnh thổ, dân cư, hệ thống pháp luật và bộ máy quản trị. Nhưng những yếu tố ấy chưa giải thích đầy đủ vì sao con người sẵn sàng hợp tác với những người xa lạ, chấp nhận nghĩa vụ chung hoặc giúp đỡ người không thể đem lại lợi ích trực tiếp cho mình.
Sự gắn kết xã hội hình thành từ nhiều nguồn: quan hệ gia đình, ngôn ngữ, ký ức lịch sử, tín ngưỡng, lợi ích kinh tế, các chuẩn mực đạo đức và những thiết chế chính trị. Tầm quan trọng của từng yếu tố thay đổi tùy hoàn cảnh.
Một cộng đồng có thể cùng chia sẻ lịch sử nhưng vẫn xảy ra xung đột. Những người khác nguồn gốc có thể hợp tác lâu dài khi có những quy tắc chung và lợi ích được bảo vệ công bằng.
Vì vậy, cần phân biệt hai câu hỏi.
Câu hỏi thứ nhất: Điều gì hình thành nên một cộng đồng?
Câu hỏi thứ hai: Điều gì giúp cộng đồng ấy duy trì lòng tin và hợp tác qua thời gian?
Chương này tập trung vào câu hỏi thứ hai, thông qua việc khảo sát ý nghĩa văn hóa và triết học của hai chữ Đồng Bào.
Đây không phải giả định rằng Đồng Bào là nguyên nhân duy nhất làm nên sức sống dân tộc Việt. Đó là một hướng tiếp cận nhằm tìm hiểu vai trò của biểu tượng nguồn cội trong việc hình thành ý thức trách nhiệm giữa con người với con người.
II. DỮ KIỆN VÀ HUYỀN SỬ: BỌC TRĂM TRỨNG
1. Những điều có thể xác định
Trong truyền thống huyền sử Việt Nam, câu chuyện Lạc Long Quân – Âu Cơ kể rằng hai nhân vật có nguồn gốc khác nhau kết duyên, sinh ra một bọc trăm trứng, rồi trăm người con ra đời. Sau đó, một nhóm theo cha xuống biển, nhóm còn lại theo mẹ lên núi. Câu chuyện được lưu truyền như một cách lý giải nguồn gốc cộng đồng người Việt.
Cách gọi “đồng bào” trong tiếng Việt hiện đại gắn với ý niệm cùng sinh ra từ một bọc, cùng có nguồn gốc chung. Đây là cách giải thích văn hóa quen thuộc, có sức ảnh hưởng lớn trong giáo dục, văn chương và diễn ngôn về dân tộc.
Tuy nhiên, cần phân biệt việc một truyền thuyết được lưu truyền rộng rãi với việc những sự kiện trong truyền thuyết đã được xác nhận bằng chứng cứ lịch sử độc lập.
Bọc trăm trứng thuộc phạm vi huyền sử. Không có cơ sở để xem câu chuyện này như một bản ghi chép trực tiếp về sự sinh thành sinh học của toàn thể người Việt. Cũng không thể từ truyền thuyết ấy suy ra rằng tất cả những người Việt ngày nay có chung một dòng máu thuần nhất.
Muốn nghiên cứu lịch sử hình thành cộng đồng người Việt, cần đối chiếu nhiều loại tư liệu: văn bản cổ, khảo cổ học, ngôn ngữ học, lịch sử dân cư và các nghiên cứu liên quan. Mỗi loại tư liệu có giới hạn riêng và không thể tùy tiện thay thế cho nhau.
2. Những điều thuộc về diễn giải
Khi xem bọc trăm trứng là biểu tượng của một nguồn cội chung, chúng ta đang tiến hành một bước diễn giải văn hóa, không phải xác nhận thêm một sự kiện lịch sử.
Từ hình ảnh một trăm người con cùng sinh ra từ một bọc, có thể suy ngẫm về sự thuộc về, tình thân và mối liên hệ giữa những nhánh cộng đồng khác nhau.
Hình ảnh người theo cha xuống biển, người theo mẹ lên núi cũng có thể được đọc như biểu tượng của sự phân nhánh: con người có thể sống ở những không gian khác nhau mà vẫn giữ một ký ức chung.
Nhưng đó là những cách đọc có tính triết học. Không nên khẳng định rằng đây chắc chắn là ý nghĩa ban đầu duy nhất của truyền thuyết hoặc tất cả người xưa đều hiểu câu chuyện theo cách ấy.
Sự phân biệt này không làm giảm giá trị văn hóa của huyền sử. Trái lại, nó giúp chúng ta tiếp nhận truyền thống một cách có trách nhiệm: tôn trọng sức sống của biểu tượng mà không biến biểu tượng thành bằng chứng cho những điều chưa được xác nhận.
III. “THIẾT CHẾ TINH THẦN” NGHĨA LÀ GÌ?
Trong nhan đề ban đầu, Đồng Bào được gọi là một “thiết chế tinh thần”. Đây là cách diễn đạt giàu sức gợi, nhưng nếu sử dụng trong một tác phẩm triết học, cần xác định rõ nội hàm của khái niệm.
1. Phân biệt thiết chế pháp lý và thiết chế tinh thần
Thiết chế pháp lý hoặc chính trị là những quy tắc, cơ cấu, vai trò và thủ tục được tổ chức nhằm điều chỉnh hành vi, phân định quyền hạn và duy trì trật tự xã hội. Nhà nước, hệ thống pháp luật và các cơ quan công quyền là những ví dụ thuộc phạm vi này.
Thiết chế tinh thần, theo cách dùng riêng của tác phẩm, là một hệ thống tương đối bền vững gồm biểu tượng chung, quan niệm về giá trị, chuẩn mực ứng xử và kỳ vọng xã hội, có khả năng định hướng cách con người nhìn nhận và đối xử với nhau.
Chẳng hạn, một cộng đồng có thể coi trọng chữ tín. Giá trị ấy không phải một cơ quan hay một văn bản pháp luật. Nhưng khi được truyền dạy, thực hành và củng cố qua nhiều thế hệ, nó có thể tạo nên kỳ vọng rằng lời hứa cần được tôn trọng, gian dối cần bị phê phán và người giữ chữ tín đáng được tin cậy.
Ở đây, điều định hướng hành vi không chỉ là quy định bên ngoài, mà còn là quan niệm về điều nên làm và điều đáng xấu hổ.
Theo nghĩa đó, “thiết chế tinh thần” không phải một thuật ngữ được mặc nhiên coi là khái niệm chuẩn hóa trong mọi ngành khoa học xã hội. Trong chương này, nó được sử dụng như một khái niệm phân tích do tác giả xác lập để nghiên cứu vai trò của biểu tượng và chuẩn mực đạo đức trong đời sống cộng đồng.
2. Khi nào một biểu tượng trở thành thiết chế tinh thần?
Không phải mọi biểu tượng văn hóa đều tự động trở thành thiết chế tinh thần.
Một hình ảnh có thể được yêu thích nhưng không ảnh hưởng đáng kể đến hành vi. Một câu chuyện có thể được kể lại nhiều lần nhưng chỉ mang tính giải trí. Một khẩu hiệu có thể xuất hiện ở khắp nơi mà không tạo ra lòng tin hay nghĩa vụ thực tế.
Để một biểu tượng có tác dụng như một thiết chế tinh thần, cần xem xét ít nhất bốn phương diện:
Thứ nhất, sự lưu truyền. Biểu tượng được truyền qua gia đình, giáo dục, văn chương, nghi lễ hoặc các hoạt động cộng đồng.
Thứ hai, sự thừa nhận. Một bộ phận đáng kể trong cộng đồng nhận ra biểu tượng ấy và hiểu nó như một dấu hiệu của những giá trị chung.
Thứ ba, chuẩn mực ứng xử. Biểu tượng gắn với những kỳ vọng cụ thể về cách con người nên đối xử với nhau.
Thứ tư, tác động thực tế. Những kỳ vọng ấy có ảnh hưởng đến hành vi, sự hợp tác, cách giải quyết bất đồng hoặc thái độ trước những người cần được giúp đỡ.
Bốn phương diện này là tiêu chí phân tích được đề xuất cho chương sách, không phải một công thức đã được chứng minh là áp dụng đầy đủ cho mọi xã hội.
Đối chiếu với Đồng Bào, chúng ta có thể đặt câu hỏi: biểu tượng bọc trăm trứng được lưu truyền như thế nào; những ý nghĩa nào được gắn với nó; các ý nghĩa ấy có tạo ra nghĩa vụ đạo đức hay không; và có thể nhận biết ảnh hưởng ấy qua những hành vi cụ thể nào?
Chỉ khi khảo sát những câu hỏi đó, chúng ta mới có cơ sở đánh giá Đồng Bào có hoạt động như một thiết chế tinh thần trong một bối cảnh nhất định hay không.
3. Vì sao gọi Đồng Bào là một thiết chế tinh thần?
Trong phạm vi Đạo Hồng Bàng, cách gọi này nhằm nhấn mạnh ba tầng liên kết.
Tầng thứ nhất là biểu tượng: hình ảnh nguồn cội chung được lưu truyền trong văn hóa.
Tầng thứ hai là chuẩn mực: từ biểu tượng ấy, cộng đồng có thể hình thành những quan niệm về tình nghĩa, tương trợ và trách nhiệm.
Tầng thứ ba là thực hành: những quan niệm ấy được chuyển thành hành động trong gia đình, cộng đồng địa phương, đời sống kinh tế và quan hệ công dân.
Nếu chỉ có tầng biểu tượng mà không có chuẩn mực hoặc hành động, Đồng Bào chủ yếu tồn tại như một ký ức văn hóa.
Nếu biểu tượng tạo ra những kỳ vọng đạo đức nhưng không được thực hiện, nó có thể trở thành lời kêu gọi thiếu sức thuyết phục.
Nếu các chuẩn mực được thực hành ổn định và được củng cố bởi những quy tắc công bằng, Đồng Bào có thể góp phần hình thành một nền tảng tinh thần cho sự hợp tác xã hội.
Vì vậy, gọi Đồng Bào là thiết chế tinh thần không có nghĩa là tuyên bố rằng hai chữ ấy tự mình điều khiển đời sống dân tộc. Đó là giả thuyết rằng biểu tượng, chuẩn mực và thực hành có thể liên kết với nhau để định hướng hành vi cộng đồng.
IV. TỪ BIỂU TƯỢNG NGUỒN CỘI ĐẾN TRÁCH NHIỆM ĐẠO ĐỨC
Điểm đáng chú ý của cách gọi Đồng Bào không chỉ nằm ở ý niệm cùng nguồn gốc, mà còn ở khả năng mở ra một câu hỏi về nghĩa vụ đối với người khác.
Nếu coi một người là thành viên của cộng đồng mà mình cùng thuộc về, tôi có thêm lý do để quan tâm đến hoàn cảnh của người ấy. Nhưng điều đó không có nghĩa tôi phải đồng ý với mọi quyết định của họ hoặc chịu trách nhiệm thay họ trong mọi tình huống.
Tình nghĩa cộng đồng cần được phân biệt với sự hy sinh vô hạn.
Một người có thể giúp đỡ người khác trong lúc khó khăn mà vẫn có quyền bảo vệ sức khỏe, tài sản và đời sống riêng của mình. Một công dân có thể quan tâm đến lợi ích chung mà vẫn có quyền phản đối chính sách mà họ cho là bất công. Một người có thể tôn trọng truyền thống mà vẫn đặt câu hỏi về những tập quán gây tổn hại.
Trách nhiệm cộng đồng không đòi hỏi con người xóa bỏ bản thân. Nó đòi hỏi mỗi người cân nhắc hậu quả của hành động mình đối với người khác, đồng thời tôn trọng những quyền lợi chính đáng của tất cả các bên.
Đó là bước chuyển từ biểu tượng nguồn cội sang đạo lý cộng đồng.
Trong cách diễn giải của tác phẩm, Đồng Bào không phải một mệnh lệnh yêu cầu mọi người phải hy sinh vì tập thể trong mọi hoàn cảnh. Nó là lời nhắc rằng lợi ích cá nhân và lợi ích chung cần được đặt trong một quan hệ có trách nhiệm, được điều chỉnh bởi công bằng và sự tôn trọng lẫn nhau.
V. ĐIỀU GÌ LÀM SUY YẾU SỰ GẮN KẾT CỘNG ĐỒNG?
Một cộng đồng có thể sử dụng những biểu tượng đoàn kết rất mạnh nhưng vẫn tồn tại sự chia rẽ sâu sắc. Điều này cho thấy không thể lấy mức độ xuất hiện của khẩu hiệu làm bằng chứng trực tiếp cho mức độ gắn kết thực tế.
Cần xem xét những điều kiện cụ thể ảnh hưởng đến lòng tin.
1. Sự bất công
Khi một số người liên tục được hưởng đặc quyền, trong khi những người khác phải chịu thiệt thòi mà không có cơ chế giải quyết hiệu quả, lòng tin có thể suy giảm.
Trong hoàn cảnh ấy, lời kêu gọi tình nghĩa khó có thể thay thế yêu cầu sửa chữa bất công. Muốn khôi phục sự gắn kết, cần xác định nguyên nhân, bảo vệ quyền lợi chính đáng và tạo ra cơ chế giải trình.
2. Sự thiếu minh bạch
Khi quyết định ảnh hưởng đến cộng đồng được đưa ra mà thiếu thông tin, thiếu giải thích hoặc không có cơ chế kiểm tra, người dân khó đánh giá liệu quyền lực có được sử dụng đúng mục đích hay không.
Minh bạch không bảo đảm rằng mọi người sẽ đồng ý với nhau. Nhưng nó tạo điều kiện để bất đồng được thảo luận dựa trên thông tin và trách nhiệm rõ ràng hơn.
3. Sự loại trừ
Khi một nhóm người bị xem là kém giá trị hơn, không xứng đáng được lắng nghe hoặc không được hưởng sự bảo vệ bình đẳng, ý niệm cộng đồng bị thu hẹp.
Tinh thần Đồng Bào chỉ có thể đóng góp cho sự gắn kết nếu nó mở rộng sự tôn trọng, chứ không tạo ra những ranh giới để loại trừ người khác.
4. Sự suy giảm trách nhiệm cá nhân
Nếu mọi người chỉ quan tâm đến lợi ích trước mắt và cho rằng hậu quả chung không liên quan đến mình, những vấn đề như ô nhiễm, gian lận, lãng phí tài sản công và sự thờ ơ trước người gặp nạn có thể trở nên khó giải quyết hơn.
Tuy nhiên, không nên quy mọi vấn đề xã hội về sự suy đồi đạo đức của cá nhân. Nhiều hành vi còn bị chi phối bởi điều kiện kinh tế, thiết kế thể chế, cơ hội tiếp cận nguồn lực và những động cơ do môi trường tạo ra.
Một cách tiếp cận đầy đủ phải xem xét cả hành vi cá nhân lẫn những điều kiện khiến hành vi ấy xuất hiện và kéo dài.
VI. ĐỒNG BÀO, LÒNG TIN VÀ THỂ CHẾ CÔNG BẰNG
Tình nghĩa cộng đồng và thể chế pháp lý có những chức năng khác nhau.
Tình nghĩa có thể thúc đẩy con người giúp đỡ nhau ngay cả khi không có quy định bắt buộc. Thể chế xác định những quyền, nghĩa vụ và thủ tục cần thiết để bảo vệ mọi người, kể cả trong trường hợp thiện chí cá nhân không đủ.
Một xã hội không thể chỉ dựa vào lòng tốt. Người yếu thế cần được bảo vệ bằng những quy tắc có hiệu lực, chứ không chỉ bằng sự thương cảm của người có quyền quyết định.
Ngược lại, một hệ thống pháp luật cũng cần những công dân có ý thức trách nhiệm, sẵn sàng tuân thủ quy tắc công bằng và hợp tác để giải quyết những vấn đề chung.
Hai phương diện này có thể hỗ trợ lẫn nhau.
Tinh thần Đồng Bào khuyến khích con người mở rộng sự quan tâm vượt khỏi gia đình và nhóm lợi ích gần gũi. Thể chế công bằng giúp bảo đảm rằng sự bảo vệ không phụ thuộc hoàn toàn vào quan hệ cá nhân hoặc cảm tình của người nắm quyền.
Đây cũng là điểm cần phân biệt giữa Đồng Bào và chủ nghĩa thân hữu.
Nếu một người được ưu tiên chỉ vì quan hệ quen biết, trong khi người khác có năng lực hoặc quyền lợi chính đáng hơn bị gạt ra ngoài, đó không phải là sự thực hành công bằng của tình nghĩa cộng đồng.
Nếu một sai phạm được bỏ qua vì người gây ra sai phạm thuộc nhóm thân cận, lời kêu gọi đoàn kết đã bị sử dụng để bảo vệ đặc quyền.
Tinh thần Đồng Bào không nên làm suy yếu nguyên tắc công bằng. Trái lại, nó cần giúp con người hiểu rằng những người không thân quen, không cùng quan điểm hoặc không có khả năng đáp trả vẫn có phẩm giá và quyền lợi cần được tôn trọng.
VII. GIẢ THUYẾT HỒNG BÀNG VÀ NHỮNG ĐIỀU CẦN KIỂM NGHIỆM
Từ các lập luận trên, Đạo Hồng Bàng đề xuất giả thuyết:
Khi biểu tượng Đồng Bào được chuyển hóa thành lòng tin có căn cứ, sự tương trợ, trách nhiệm chung và những chuẩn mực công bằng, nó có thể góp phần củng cố năng lực hợp tác của cộng đồng.
Mệnh đề này không nên được xem là một quy luật phổ quát đã được chứng minh. Nó cần được kiểm nghiệm bằng nghiên cứu lịch sử, xã hội học và thực tiễn quản trị.
Có thể bắt đầu từ năm câu hỏi:
Trong những cộng đồng có điều kiện kinh tế và thể chế tương đồng, mức độ tin cậy xã hội có liên hệ thế nào với khả năng hợp tác?
Những hoạt động tương trợ có giúp cộng đồng ứng phó với khủng hoảng tốt hơn không, và vai trò của nguồn lực, tổ chức cùng chính sách công là gì?
Việc giáo dục về nguồn cội chung có làm tăng hành vi giúp đỡ thực tế hay chủ yếu tác động đến thái độ và lời nói?
Những thiết chế minh bạch và công bằng có giúp mở rộng lòng tin vượt khỏi phạm vi gia đình, địa phương và nhóm lợi ích không?
Khi có bất đồng, ý thức cộng đồng giúp con người thương lượng và hợp tác, hay bị sử dụng để gây áp lực buộc người khác phải im lặng?
Các câu hỏi ấy giúp chuyển một luận đề triết học thành chương trình nghiên cứu có thể tiếp tục phát triển.
Muốn đưa ra kết luận, cần xác định phạm vi khảo sát, tiêu chí đo lường, nguồn dữ liệu và những yếu tố có thể gây nhiễu. Không thể chỉ chọn những trường hợp đoàn kết thành công rồi dùng chúng để chứng minh giả thuyết; cũng cần khảo sát những trường hợp biểu tượng chung vẫn tồn tại nhưng cộng đồng thiếu lòng tin hoặc hợp tác kém hiệu quả.
Một tư tưởng có giá trị không phải vì nó không thể bị chất vấn, mà vì nó có khả năng tiếp nhận câu hỏi và điều chỉnh những kết luận vượt quá chứng cứ.
VIII. GIỚI HẠN CỦA TINH THẦN ĐỒNG BÀO
Đoàn kết là một giá trị, nhưng không phải mọi sự đoàn kết đều chính đáng.
Một nhóm người có thể đoàn kết để giúp đỡ nhau, nhưng cũng có thể đoàn kết nhằm bảo vệ đặc quyền hoặc che giấu sai phạm. Một tập thể có thể cùng hành động vì lợi ích chung, nhưng cũng có thể gây áp lực buộc thành viên phải từ bỏ quyền suy nghĩ độc lập.
Vì vậy, tinh thần Đồng Bào cần được đặt trong mối quan hệ với ba nguyên tắc.
Thứ nhất, sự thật. Không thể dùng tình nghĩa để yêu cầu người khác chấp nhận một điều sai hoặc im lặng trước thông tin cần được làm rõ.
Thứ hai, công bằng. Không thể lấy quan hệ cộng đồng làm lý do ưu tiên người thân cận hoặc tước bỏ quyền lợi chính đáng của người khác.
Thứ ba, phẩm giá cá nhân. Không thể yêu cầu một người hy sinh vô hạn, từ bỏ quyền tự chủ hoặc chịu đựng bạo lực chỉ vì họ được nhắc nhở rằng mình thuộc về một tập thể.
Ba nguyên tắc ấy không phủ nhận tình nghĩa cộng đồng. Chúng xác định những giới hạn cần thiết để tình nghĩa không bị biến thành công cụ áp đặt.
Một cộng đồng trưởng thành phải có khả năng vừa duy trì sự gắn kết, vừa cho phép thành viên nêu ý kiến khác biệt; vừa khuyến khích tương trợ, vừa yêu cầu trách nhiệm; vừa gìn giữ truyền thống, vừa sửa đổi những tập quán không còn phù hợp hoặc gây tổn hại.
IX. THỰC HÀNH ĐỒNG BÀO TRONG ĐỜI SỐNG
Giá trị của Đồng Bào cần được đánh giá qua hành vi chứ không chỉ qua lời tuyên bố.
Trong gia đình, đó là sự chăm sóc có trách nhiệm, tôn trọng phẩm giá và phân chia nghĩa vụ hợp lý, không biến tình thân thành quyền áp đặt.
Trong cộng đồng địa phương, đó là sự tương trợ khi có người gặp nạn, giữ gìn môi trường, bảo vệ tài sản chung và không thờ ơ trước những vấn đề có ảnh hưởng đến người khác.
Trong đời sống kinh tế, đó là sự trung thực trong giao dịch, tôn trọng quyền lợi chính đáng của người lao động và khách hàng, đồng thời không lợi dụng tình nghĩa để né tránh nghĩa vụ.
Trong đời sống công dân, đó là việc tôn trọng những quy tắc công bằng, tìm hiểu thông tin trước khi chia sẻ, tham gia giải quyết vấn đề chung và yêu cầu người có quyền lực chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
Giữa các thế hệ, đó là khả năng truyền lại những giá trị tốt đẹp nhưng không che giấu sai lầm của quá khứ; biết ơn người đi trước nhưng vẫn dành cho thế hệ sau quyền suy xét và đổi mới.
Những hành động này không đòi hỏi mọi người phải có cùng niềm tin về huyền sử. Chúng cần một nền tảng chung về phẩm giá, trách nhiệm và sự tôn trọng lẫn nhau.
X. KẾT LUẬN: TỪ KÝ ỨC CHUNG ĐẾN TRÁCH NHIỆM CHUNG
Câu chuyện bọc trăm trứng là một phần quan trọng trong truyền thống huyền sử Việt Nam. Ý nghĩa lịch sử của từng chi tiết cần được xem xét bằng phương pháp phù hợp; ý nghĩa văn hóa và triết học của câu chuyện có thể tiếp tục được nghiên cứu qua cách nó được lưu truyền và tiếp nhận.
Trong chương này, Đồng Bào được tiếp cận ở ba tầng: một biểu tượng văn hóa về nguồn cội, một tập hợp chuẩn mực đạo đức có thể được gắn với biểu tượng ấy, và những hành động thực tế qua đó các chuẩn mực được thực hiện hoặc bị phủ nhận.
“Thiết chế tinh thần” là tên gọi mà tác phẩm sử dụng để phân tích mối liên hệ giữa ba tầng ấy. Khái niệm này không thay thế thể chế pháp lý, không chứng minh một dòng máu thuần nhất và cũng không bảo đảm rằng mọi thành viên trong cộng đồng sẽ hành động giống nhau.
Giá trị của Đồng Bào phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa ký ức thành trách nhiệm, tình cảm thành hành động và lời kêu gọi đoàn kết thành những quan hệ công bằng.
Một cộng đồng không thể chỉ được đánh giá bằng những biểu tượng mà nó tôn vinh. Cần nhìn vào cách cộng đồng đối xử với người yếu thế, cách quyền lực được sử dụng, cách sai phạm được xử lý và cách những người khác biệt được tôn trọng.
Nếu biểu tượng Đồng Bào giúp con người mở rộng sự quan tâm, tăng cường hợp tác và bảo vệ phẩm giá của nhau, nó có thể đóng góp vào sức sống tinh thần của dân tộc. Nếu biểu tượng ấy chỉ được nhắc lại như khẩu hiệu hoặc bị sử dụng để che giấu bất công, tác dụng đạo đức của nó sẽ bị suy giảm.
Vì thế, trách nhiệm của thế hệ hôm nay không chỉ là bảo tồn một câu chuyện về nguồn cội. Đó còn là việc xem xét những giá trị có thể rút ra từ câu chuyện ấy, lựa chọn những giá trị phù hợp và thực hành chúng bằng những hành động có thể kiểm chứng.
Nguồn cội cho chúng ta một ký ức chung; cách chúng ta đối xử với nhau quyết định ký ức ấy có tiếp tục trở thành một sức mạnh đạo đức hay không.
Hoàng Phong Nhã
Posted in: ĐẠO HỒNG BÀNG
Gửi email bài đăng này
BlogThis!
Chia sẻ lên Facebook
0 nhận xét:
Đăng nhận xét