CHƯƠNG 1 - ĐỐI THOẠI VỚI THOMAS AQUINO - THOMAS AQUINO VÀ KHÁT VỌNG THỐNG NHẤT TRI THỨC

ĐỐI THOẠI VỚI THOMAS AQUINO

Đức tin, lý trí, đạo đức và trật tự của con người trong vũ trụ

CHƯƠNG I 

THOMAS AQUINO VÀ KHÁT VỌNG THỐNG NHẤT TRI THỨC

Bản chỉnh lý: Câu hỏi nghiên cứu, dữ kiện, diễn giải và sự phân biệt hai thẩm quyền

1. Luận đề trung tâm

Thomas Aquino (Thomas Aquinas, khoảng 1225–1274) tìm cách giải quyết một vấn đề căn bản của triết học Kitô giáo trung đại: quan hệ giữa chân lý được nhận biết bằng lý trí tự nhiên và chân lý được tiếp nhận qua mặc khải thần linh.

Ông cho rằng lý trí con người có khả năng nhận biết nhiều chân lý về thế giới, con người, đạo đức và sự tồn tại của Thiên Chúa. Tuy nhiên, có những chân lý thuộc về mặc khải mà lý trí tự nhiên không thể tự mình khám phá hoặc chứng minh đầy đủ. Hai con đường nhận biết này khác nhau về phương thức và phạm vi, nhưng theo Thomas Aquino, chúng không thể thực sự mâu thuẫn nếu đều được hiểu đúng.

Từ đây, chương nghiên cứu ba vấn đề liên kết với nhau nhưng không đồng nhất.

Thứ nhất, vấn đề nhận thức: con người có thể biết chân lý bằng những con đường nào, và đâu là giới hạn của lý trí?

Thứ hai, vấn đề thẩm quyền: ai có quyền giải thích chân lý, và thẩm quyền nào có quyền đưa ra phán đoán cuối cùng trong từng lĩnh vực?

Thứ ba, vấn đề quyền lực: ngay cả khi một chủ thể tin rằng mình hiểu chân lý, điều đó có trao cho chủ thể ấy quyền áp đặt cách hiểu của mình lên toàn xã hội hay không?

Luận đề của chương là: đóng góp quan trọng của Thomas Aquino nằm ở nỗ lực phân biệt các phương thức nhận biết và xây dựng quan hệ có trật tự giữa triết học với thần học. Tuy nhiên, việc thừa nhận một trật tự chân lý không tự động giải quyết câu hỏi ai được quyền diễn giải chân lý, cũng không chứng minh rằng mọi quyết định của một thiết chế nhân danh chân lý đều đúng đắn.

Muốn hiểu đầy đủ tư tưởng của Thomas Aquino, cần phân biệt rõ hai thẩm quyền thường được đặt trong quan hệ với nhau: thẩm quyền của lý trí tự nhiên trong việc khảo sát những gì con người có thể nhận biết bằng lý luận, và thẩm quyền của mặc khải cùng giáo huấn thần học trong việc xác định những chân lý thuộc đức tin Kitô giáo. Đây là sự phân biệt về nguồn nhận biết và phạm vi thẩm quyền; không nên giản lược nó thành một cuộc đối đầu giữa khoa học và tôn giáo theo cách hiểu hiện đại.

2. Câu hỏi nghiên cứu cụ thể

Chương này tập trung trả lời bảy câu hỏi.

Câu hỏi thứ nhất: Thomas Aquino phân biệt những chân lý có thể nhận biết bằng lý trí tự nhiên với những chân lý chỉ được biết qua mặc khải như thế nào?

Câu hỏi thứ hai: Vì sao ông cho rằng lý trí và đức tin không thể thực sự mâu thuẫn? Đây là một kết luận triết học dựa trên những tiền đề nào?

Câu hỏi thứ ba: Trong hệ thống của Thomas Aquino, lý trí có thể khảo sát, kiểm tra hoặc phản bác những lập luận thần học đến mức nào? Ranh giới giữa việc khảo sát một lập luận và phủ nhận một chân lý mặc khải được xác định ra sao?

Câu hỏi thứ tư: Thẩm quyền của lý trí và thẩm quyền của giáo huấn thần học khác nhau ở đâu? Khi hai bên dường như đưa ra những kết luận trái ngược, Thomas Aquino giải quyết sự xung đột đó bằng phương pháp nào?

Câu hỏi thứ năm: Có thể phân biệt chân lý được mặc khải với cách con người hoặc một thiết chế giải thích chân lý ấy hay không? Nếu có, sự phân biệt này cho phép chúng ta kết luận đến đâu về khả năng sai lầm của người diễn giải?

Câu hỏi thứ sáu: Tư tưởng của Thomas Aquino về lý trí, luật pháp và công ích có thể đóng góp gì cho việc suy nghĩ về quyền lực chính trị? Những giá trị nào có thể được vận dụng trong bối cảnh hiện đại, và những quan niệm nào cần được đặt trong giới hạn lịch sử của thế kỷ XIII?

Câu hỏi thứ bảy: Đối với Hưng Quốc Học, có thể rút ra nguyên tắc gì từ việc phân biệt chân lý, năng lực nhận biết chân lý và quyền lực nhân danh chân lý?

Các câu hỏi này không giả định trước rằng Thomas Aquino đã giải quyết thỏa đáng mọi vấn đề. Chúng xác định những nội dung cần kiểm tra qua tác phẩm của ông, bối cảnh lịch sử và các nghiên cứu học thuật.

3. Dữ kiện lịch sử và tư tưởng

3.1. Những dữ kiện có thể xác lập

Thomas Aquino sinh khoảng năm 1225 và qua đời năm 1274. Ông là tu sĩ Dòng Đa Minh, hoạt động trong môi trường học thuật Kitô giáo Tây Âu thế kỷ XIII.

Trong thời kỳ này, các tác phẩm Aristotle được tiếp nhận rộng rãi hơn trong giới học thuật Latin thông qua những hoạt động dịch thuật và nghiên cứu có liên hệ với nhiều truyền thống trí thức. Sự tiếp nhận ấy thúc đẩy các cuộc tranh luận về quan hệ giữa triết học, thần học, tự nhiên và mặc khải.

Thomas Aquino sử dụng nhiều luận điểm và phương pháp của Aristotle trong công trình triết học và thần học của mình. Hai tác phẩm tiêu biểu là Summa contra Gentiles và Summa Theologiae. Tác phẩm thứ hai trình bày các vấn đề bằng cấu trúc câu hỏi, phản bác, lập luận chính và giải đáp phản bác.

Trong Summa Theologiae, Thomas Aquino trực tiếp bàn về đối tượng của thần học, khả năng nhận biết Thiên Chúa, luật pháp và luật tự nhiên. Những phần này là nguồn chính để nghiên cứu quan hệ giữa lý trí và đức tin trong hệ thống của ông.

3.2. Những điều không nên coi là dữ kiện lịch sử đơn thuần

Các nhận định sau đây thuộc phạm vi diễn giải triết học, không phải dữ kiện có thể xác lập chỉ bằng niên đại hoặc tiểu sử:

• Thomas Aquino đã giải quyết hoàn toàn mâu thuẫn giữa lý trí và đức tin.
• Hệ thống của ông tạo ra một mô hình phân quyền giữa tôn giáo và nhà nước theo nghĩa hiện đại.
• Tư tưởng của ông trực tiếp dẫn đến những thiết chế pháp quyền, dân chủ hoặc tự do tôn giáo ngày nay.
• Mọi lập luận của ông đều cho phép phân biệt một cách rõ ràng và nhất quán giữa chân lý mặc khải với cách giải thích của thiết chế tôn giáo.

Những nhận định này cần được kiểm tra riêng. Không thể lấy ảnh hưởng lịch sử của Thomas Aquino làm bằng chứng tự động cho tính đúng đắn của mọi kết luận được gán cho ông.

4. Phân biệt hai thẩm quyền

4.1. Thẩm quyền của lý trí tự nhiên

Trong tư tưởng Thomas Aquino, lý trí tự nhiên là năng lực con người sử dụng để nhận biết, suy luận và đi đến kết luận từ những điều có thể được nhận biết bằng năng lực trí tuệ của mình.

Lý trí có thể khảo sát thế giới tự nhiên, xem xét quan hệ nhân quả, đánh giá tính hợp lý của lập luận và nhận biết một số nguyên tắc đạo đức. Theo Thomas Aquino, lý trí cũng có thể lập luận về sự tồn tại của Thiên Chúa, mặc dù không thể từ đó suy ra rằng con người có thể tự mình khám phá toàn bộ nội dung của đức tin Kitô giáo.

Thẩm quyền của lý trí không có nghĩa là mỗi cá nhân đều đúng khi tuyên bố mình đang lý luận. Một kết luận vẫn có thể sai vì tiền đề không vững, bằng chứng không đầy đủ hoặc suy luận không hợp lệ. Thẩm quyền ở đây là phạm vi nhận biết mà lý trí có thể thực hiện, chứ không phải quyền miễn trừ khỏi việc kiểm tra.

Trong cách tiếp cận hiện đại, khi một vấn đề thuộc phạm vi khảo sát bằng chứng và lập luận công khai, không thể thay thế việc kiểm tra ấy chỉ bằng cách viện dẫn địa vị của người phát biểu.

Tuy nhiên, cần tránh đồng nhất lý trí tự nhiên trong triết học Thomas Aquino với toàn bộ khoa học thực nghiệm hiện đại. Khoa học hiện đại phát triển các phương pháp quan sát, đo lường, thử nghiệm và kiểm chứng có lịch sử riêng. Lý trí tự nhiên của Thomas Aquino là một khái niệm triết học rộng hơn một ngành khoa học cụ thể, nhưng cũng không hoàn toàn trùng với khái niệm khoa học ngày nay.

4.2. Thẩm quyền của mặc khải và giáo huấn thần học

Thẩm quyền thứ hai xuất phát từ mặc khải thần linh như được hiểu trong Kitô giáo. Theo Thomas Aquino, có những chân lý mà con người không thể tự mình đạt tới bằng lý trí tự nhiên, nhưng có thể biết thông qua mặc khải.

Trong hệ thống này, thần học nghiên cứu những chân lý thuộc đức tin dựa trên các nguyên lý được tiếp nhận từ mặc khải. Vì vậy, thần học không đơn thuần là một ngành triết học khác, trong đó mọi tiền đề đều được thiết lập bằng cùng một phương pháp với triết học tự nhiên.

Cần phân biệt ba điều:

Thứ nhất, mặc khải là nguồn chân lý thần linh được đức tin Kitô giáo thừa nhận.

Thứ hai, thần học là hoạt động lý trí khảo sát, giải thích và hệ thống hóa những chân lý được tiếp nhận từ mặc khải.

Thứ ba, thẩm quyền của một thiết chế tôn giáo là vấn đề liên quan đến vị trí, chức năng và quyền đưa ra những phán đoán trong cộng đồng tôn giáo.

Ba điều này có quan hệ với nhau nhưng không đồng nhất. Không thể chỉ từ việc một truyền thống thừa nhận mặc khải mà kết luận rằng mọi cách giải thích của bất kỳ cá nhân hay tổ chức tôn giáo nào cũng đương nhiên chính xác.

Tuy vậy, cũng cần tránh áp đặt lên Thomas Aquino một quan niệm tự do thần học hiện đại mà ông không chủ trương. Ông không xây dựng mô hình trong đó giáo huấn của Giáo hội Công giáo và phán đoán riêng của từng cá nhân có địa vị ngang nhau trong mọi vấn đề tín lý.

4.3. Hai thẩm quyền có quan hệ như thế nào?

Trong hệ thống của Thomas Aquino, lý trí và đức tin khác nhau về phương thức nhận biết nhưng không phải hai nguồn chân lý đối địch.

Lý trí có thể khảo sát những vấn đề thuộc năng lực nhận biết tự nhiên. Mặc khải cung cấp những chân lý vượt quá khả năng tự nhiên ấy. Khi một kết luận triết học dường như mâu thuẫn với một chân lý đức tin, Thomas Aquino không xem đó là bằng chứng cho thấy chân lý tự mâu thuẫn. Ông cho rằng cần xem xét liệu lập luận triết học có sai hay liệu nội dung được cho là mâu thuẫn đã được hiểu chính xác hay chưa.

Điều này có nghĩa là hai thẩm quyền không được đặt hoàn toàn ngang hàng trong hệ thống tư tưởng của ông. Đối với những chân lý thuộc mặc khải, Thomas Aquino dành vị trí quyết định cho chân lý đức tin. Nhưng ông vẫn thừa nhận rằng lý trí có phạm vi hoạt động thực sự, có khả năng chứng minh những kết luận nhất định và có thể phát hiện sai lầm trong lập luận.

Có thể tóm tắt sự phân biệt như sau:

Lý trí tự nhiên trả lời câu hỏi: Con người có thể nhận biết và chứng minh điều gì bằng năng lực suy luận tự nhiên?

Mặc khải và giáo huấn thần học trả lời câu hỏi: Những chân lý nào được tiếp nhận bằng đức tin, và chúng được hiểu như thế nào trong hệ thống thần học Kitô giáo?

Thẩm quyền của thiết chế tôn giáo đặt ra câu hỏi khác: Ai có quyền đưa ra phán đoán chính thức trong cộng đồng tôn giáo, và quyền ấy được xác lập trong truyền thống nào?

Không được nhập ba câu hỏi này thành một. Một kết luận có thể đúng về mặt logic nhưng dựa trên tiền đề chưa được chứng minh. Một giáo lý có thể được một cộng đồng tiếp nhận bằng đức tin nhưng không vì thế mà mọi tuyên bố thực nghiệm nhân danh giáo lý ấy đều nằm ngoài phạm vi kiểm chứng. Một thiết chế có thể có thẩm quyền trong nội bộ cộng đồng nhưng thẩm quyền đó không tự động chuyển thành quyền cưỡng chế đối với toàn xã hội.

Điểm cuối cùng là một phân tích về quyền lực trong bối cảnh hiện đại, không phải sự mô tả đầy đủ về quan niệm chính trị của Thomas Aquino.

5. Đối thoại: Nếu hai thẩm quyền bất đồng thì sao?

Người nghiên cứu hỏi:

— Thưa Thomas, nếu lý trí và đức tin không thể thực sự mâu thuẫn, tại sao trong lịch sử vẫn xuất hiện những cuộc tranh luận giữa triết gia và nhà thần học?

Thomas Aquino, trong cuộc tái dựng triết học này, trả lời:

— Việc con người bất đồng không chứng minh rằng chân lý tự mâu thuẫn. Một người có thể suy luận sai, một người có thể hiểu sai vấn đề, hoặc những tiền đề đang được sử dụng có thể chưa được xác định đầy đủ.

Người nghiên cứu hỏi tiếp:

— Nhưng ai xác định bên nào đã suy luận sai? Nếu một nhà triết học đưa ra lập luận, còn một nhà thần học viện dẫn mặc khải, liệu hai bên có đang sử dụng cùng một tiêu chuẩn chứng minh không?

Đây là điểm cần làm rõ. Trong hệ thống Thomas Aquino, không phải mọi vấn đề đều được giải quyết bằng cùng một phương pháp. Một lập luận triết học có thể được đánh giá thông qua tiền đề và suy luận. Một khẳng định thuộc mặc khải lại dựa trên những tiền đề thần học mà người không chia sẻ đức tin có thể không chấp nhận.

Do đó, khi hai bên bất đồng, cần xác định trước họ đang tranh luận về loại mệnh đề nào.

Nếu tranh luận về một hiện tượng tự nhiên có thể quan sát, các bằng chứng liên quan phải được xem xét theo phương pháp thích hợp. Nếu tranh luận về tính hợp lệ của một suy luận, cần kiểm tra cấu trúc lập luận. Nếu tranh luận về một chân lý được xác định bằng tiền đề mặc khải, cần làm rõ tiền đề ấy và vị trí của nó trong hệ thống thần học.

Người nghiên cứu tiếp tục:

— Vậy có phải sự phân biệt giữa hai thẩm quyền giúp chúng ta tránh dùng một loại bằng chứng để trả lời một câu hỏi thuộc loại khác?

Có thể xem đó là một bài học phương pháp quan trọng. Nhưng không nên hiểu rằng mọi xung đột đều có thể giải quyết dễ dàng bằng cách phân loại câu hỏi. Trong thực tế, các vấn đề đạo đức, lịch sử, khoa học và tôn giáo có thể giao nhau. Khi đó, cần xác định rõ phạm vi của từng loại lập luận, thay vì tuyên bố trước rằng một bên luôn có quyền quyết định mọi vấn đề.

6. Từ thẩm quyền nhận thức đến thẩm quyền quyền lực

Sự phân biệt giữa lý trí và mặc khải chưa đồng nghĩa với sự phân chia quyền lực giữa Giáo hội và nhà nước. Đây là hai vấn đề khác nhau.

Một bên là câu hỏi về nguồn gốc, phạm vi và phương pháp nhận biết chân lý. Bên kia là câu hỏi về chủ thể có quyền ban hành quy tắc, thực thi cưỡng chế và giải quyết tranh chấp trong đời sống xã hội.

Trong thế giới của Thomas Aquino, quan hệ giữa quyền lực thế tục và quyền lực tôn giáo được đặt trong một trật tự Kitô giáo, trong đó mục đích tối hậu của con người có ý nghĩa quyết định đối với việc đánh giá các hình thức quyền lực. Không nên diễn giải quan niệm ấy thành mô hình nhà nước thế tục hoặc nguyên tắc phân quyền hiện đại.

Tuy nhiên, việc nghiên cứu Thomas Aquino vẫn giúp đặt ra một vấn đề rộng hơn: thẩm quyền về chân lý có tự động tạo ra thẩm quyền chính trị hay không?

Một người có thể là học giả xuất sắc mà không vì thế có quyền tự mình ban hành luật. Một người có thể có uy tín đạo đức mà không vì thế được miễn khỏi trách nhiệm pháp lý. Một tổ chức tôn giáo có thể có thẩm quyền trong các vấn đề tín lý của cộng đồng mình mà không tự động có quyền sử dụng cưỡng chế nhà nước đối với mọi công dân.

Đó là những phân biệt của triết học chính trị và pháp quyền hiện đại. Chúng không thể được quy trực tiếp cho Thomas Aquino, nhưng có thể được dùng làm câu hỏi đối chiếu để đánh giá giới hạn của những lập luận nhân danh chân lý trong đời sống công cộng.

7. Phản đề và phản chứng

Phản đề thứ nhất: Nếu lý trí có giới hạn, liệu có thể viện dẫn giới hạn ấy để né tránh phản biện?

Việc thừa nhận giới hạn của lý trí không chứng minh rằng mọi khẳng định vượt quá năng lực chứng minh đều đúng. Không biết một điều có đúng hay không khác với việc có bằng chứng để khẳng định điều đó đúng.

Đây là một phân biệt nhận thức luận căn bản. Giới hạn của sự hiểu biết có thể là lý do để giữ thái độ thận trọng, nhưng không phải bằng chứng tự thân cho bất kỳ kết luận cụ thể nào.

Phản đề thứ hai: Nếu mặc khải được xem là chân lý tối cao, lý trí còn vai trò gì?

Trong hệ thống của Thomas Aquino, lý trí vẫn có vai trò quan trọng trong việc phân tích, giải thích và bảo vệ các luận điểm thần học, cũng như khảo sát những chân lý thuộc phạm vi nhận biết tự nhiên.

Tuy nhiên, vì ông không xem mọi chân lý mặc khải đều có thể được chứng minh bằng lý trí tự nhiên, nên không thể nói rằng lý trí có quyền tự mình giải quyết mọi vấn đề tín lý theo cùng một phương pháp.

Vấn đề cần nghiên cứu không phải là lựa chọn giữa hai cực đoan — lý trí có thể giải quyết mọi thứ hoặc lý trí hoàn toàn bất lực — mà là xác định chính xác phạm vi và giới hạn của từng phương thức nhận biết.

Phản đề thứ ba: Nếu một thiết chế được giao quyền giải thích chân lý, làm thế nào ngăn quyền giải thích biến thành độc quyền quyền lực?

Đây là câu hỏi vượt ra ngoài nhận thức luận và đi vào chính trị học.

Một thiết chế có thể xác định thẩm quyền của mình theo những quy tắc nội bộ. Nhưng khi các quyết định của thiết chế tác động đến những người không thuộc cộng đồng ấy, hoặc được thực hiện bằng quyền lực cưỡng chế của nhà nước, cần đặt thêm câu hỏi về căn cứ pháp lý, phạm vi thẩm quyền và trách nhiệm giải trình.

Không thể dùng riêng quan niệm về chân lý để giải quyết toàn bộ những vấn đề đó. Cần thêm lý thuyết về luật pháp, quyền con người và tổ chức quyền lực.

8. Ý nghĩa đối với Hưng Quốc Học

Hưng Quốc Học quan tâm đến năng lực của một dân tộc trong việc tạo ra tri thức, hình thành đạo đức công cộng và tổ chức quyền lực vì lợi ích chung.

Từ cuộc đối thoại với Thomas Aquino, có thể rút ra ba nguyên tắc nghiên cứu.

Thứ nhất, phải phân biệt điều được tin, điều được chứng minh và điều được phép cưỡng chế. Niềm tin có ý nghĩa đối với đời sống tinh thần; chứng cứ và lập luận có vai trò trong việc kiểm tra nhận định; còn quyền cưỡng chế cần có căn cứ pháp lý và giới hạn rõ ràng.

Thứ hai, phải phân biệt thẩm quyền chuyên môn với thẩm quyền chính trị. Một người có tri thức trong một lĩnh vực không vì thế được trao quyền quyết định mọi vấn đề của xã hội. Một người có đạo đức cũng không đương nhiên được miễn khỏi cơ chế kiểm soát quyền lực.

Thứ ba, phải xây dựng năng lực sửa sai. Quốc trí không chỉ thể hiện ở khả năng tích lũy tri thức mà còn ở khả năng phân biệt chứng cứ với khẳng định, chấp nhận phản biện và sửa đổi kết luận khi có lý do thuyết phục.

Những nguyên tắc này thuộc phần vận dụng của Hưng Quốc Học, không phải một bản tóm tắt trực tiếp học thuyết chính trị của Thomas Aquino.

Chúng cũng giúp làm rõ quan niệm nhà nước mạnh về năng lực nhưng bị giới hạn về quyền lực. Nhà nước cần đủ năng lực thực hiện pháp luật và bảo vệ công ích; đồng thời, mọi cơ quan công quyền phải hành động trong phạm vi thẩm quyền, chịu sự kiểm tra và có trách nhiệm khi gây ra sai phạm.

9. Kết luận chương

Thomas Aquino tìm cách bảo vệ sự tương hợp giữa lý trí và đức tin bằng cách phân biệt những chân lý con người có thể nhận biết bằng lý trí tự nhiên với những chân lý được tiếp nhận qua mặc khải.

Muốn hiểu đúng hệ thống này, cần phân biệt ba tầng: thẩm quyền của lý trí trong hoạt động nhận biết; thẩm quyền của mặc khải và thần học trong lĩnh vực đức tin; và thẩm quyền của thiết chế trong việc đưa ra những phán đoán chính thức theo quy tắc của cộng đồng tôn giáo.

Ba tầng có quan hệ nhưng không đồng nhất. Đặc biệt, thẩm quyền giải thích một chân lý không tự động trở thành thẩm quyền chính trị không giới hạn.

Đóng góp của Thomas Aquino nằm ở nỗ lực xây dựng một quan hệ có trật tự giữa các phương thức nhận biết. Giới hạn cần tiếp tục khảo sát là cách hệ thống ấy xử lý bất đồng, quyền diễn giải và quan hệ giữa chân lý tôn giáo với quyền lực thế tục.

Đối với Hưng Quốc Học, bài học phương pháp là phải phân biệt chân lý với nhận thức của con người về chân lý, phân biệt chuyên môn với quyền lực, và không để bất kỳ tuyên bố chính nghĩa nào thay thế việc kiểm tra bằng chứng, giới hạn thẩm quyền và trách nhiệm giải trình.

Hoàng Phong Nhã 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Thomas Aquinas. Summa Theologiae, I, q. 1, về bản chất và đối tượng của thần học; I, q. 2, về khả năng chứng minh sự tồn tại của Thiên Chúa; I–II, q. 90–97, về luật và luật tự nhiên.
2. Thomas Aquinas. Summa Contra Gentiles, đặc biệt các phần bàn về quan hệ giữa chân lý triết học và chân lý đức tin.
3. Pasnau, Robert. “Saint Thomas Aquinas.” Stanford Encyclopedia of Philosophy. https://plato.stanford.edu/entries/aquinas/
4. “The Natural Law Tradition in Ethics.” Stanford Encyclopedia of Philosophy. https://plato.stanford.edu/entries/natural-law-ethics/

Posted in: ĐỐI THOẠI VỚI THOMAS AQUINO