8:09 PM
Hoàng Phong Nhã
CHƯƠNG V
KIM ĐỊNH VÀ GIỚI TRÍ THỨC MIỀN NAM TRƯỚC NĂM 1975
Một người tìm Việt Triết giữa nhiều con đường tư tưởng
Muốn hiểu Kim Định, cần đặt ông bên cạnh những người cùng thời, không phải để xếp hạng ai lớn hơn ai, mà để nhận ra điều gì là điểm chung của một thế hệ và điều gì thực sự làm nên nét riêng của ông.
Miền Nam trước năm 1975 có một đời sống trí thức phong phú nhưng không đồng nhất. Các trường đại học, tạp chí, nhà xuất bản, hội văn hóa và phong trào sinh viên là những không gian nơi các quan niệm về con người, dân tộc, truyền thống và hiện đại được tranh luận.
Người ta đọc triết học phương Tây, nghiên cứu Nho học, diễn giải Phật giáo, tìm hiểu văn hóa Việt Nam và tranh luận về những con đường phát triển đất nước. Có người muốn phục hồi truyền thống. Có người tìm cách vượt khỏi truyền thống. Có người tìm một sự kết hợp giữa Đông phương và Tây phương.
Kim Định bước vào môi trường ấy với một câu hỏi riêng: có thể tìm thấy một nền triết lý Việt Nam nằm phía sau những lớp văn hóa, truyền thuyết và kinh điển đã được lưu truyền qua lịch sử hay không?
Nhưng câu hỏi ấy không chỉ thuộc về ông. Điều cần tìm hiểu là ông đã tiếp nối những mối quan tâm chung của thời đại như thế nào, và ở đâu ông xây dựng một hệ thống khác biệt.
1. Một đời sống trí thức không chỉ có một trung tâm
Khi nhắc đến trí thức miền Nam trước năm 1975, người ta thường nhớ đến Sài Gòn. Đây là trung tâm đại học, báo chí, xuất bản và tranh luận tư tưởng quan trọng. Tuy nhiên, đời sống học thuật không chỉ nằm trong một thành phố hay một trường đại học. Huế, Đà Lạt và những mạng lưới văn hóa, tôn giáo khác cũng góp phần tạo nên không gian ấy.
Một nghiên cứu của Phạm Văn Quang về trường trí thức miền Nam hậu thuộc địa nhấn mạnh vai trò của các triết gia, giáo sư, tạp chí và đại học trong việc hình thành những vị trí và quan niệm khác nhau trong đời sống trí thức. Nghiên cứu về chủ nghĩa hiện sinh tại miền Nam của Wynn Gadkar-Wilcox cũng cho thấy các trí thức Sài Gòn đã thảo luận về Sartre, Camus và Malraux, đồng thời tìm cách liên hệ những tư tưởng này với Phật giáo và hoàn cảnh chiến tranh Việt Nam.
Những nghiên cứu ấy giúp chúng ta tránh một hình dung đơn giản: miền Nam chỉ tiếp nhận tư tưởng nước ngoài một cách thụ động.
Trên thực tế, việc tiếp nhận thường đi cùng lựa chọn, diễn giải, tranh luận và đôi khi là phản kháng. Một tư tưởng được du nhập không nhất thiết giữ nguyên ý nghĩa ban đầu; nó có thể được đặt vào một hoàn cảnh mới để trả lời những câu hỏi mới.
Kim Định cũng hoạt động trong không gian như vậy. Ông không chỉ tiếp nhận Nho học như một di sản có sẵn. Ông muốn đọc lại di sản ấy từ câu hỏi về Việt Nam.
Điểm cần lưu ý là bối cảnh chung không tự động chứng minh ảnh hưởng trực tiếp. Muốn khẳng định một học giả chịu ảnh hưởng của một người khác, cần có văn bản, thư từ, ghi chép học tập, lời dẫn, sự trao đổi có thể xác minh hoặc những dấu hiệu lịch sử cụ thể. Chỉ vì hai người sống cùng thời và có một số quan điểm tương tự, chưa đủ để kết luận người này đã vay mượn tư tưởng của người kia.
2. Nguyễn Đăng Thục: cùng tìm truyền thống, nhưng không cùng một dự án
Trong số những học giả cần đặt bên cạnh Kim Định, Nguyễn Đăng Thục là trường hợp đặc biệt quan trọng.
Nguyễn Đăng Thục là một học giả nghiên cứu triết học phương Đông và lịch sử tư tưởng Việt Nam. Sau năm 1954, ông tiếp tục hoạt động tại miền Nam, giảng dạy ở Đại học Văn khoa Sài Gòn và tham gia các tổ chức, tạp chí văn hóa. Ông là một trong những nhân vật quan trọng của phong trào nghiên cứu và đề cao Nho học tại miền Nam.
Nghiên cứu của Nguyễn Tuấn Cường, đăng trên Journal of Vietnamese Studies, phân tích hoạt động phục hưng Nho học ở miền Nam giai đoạn 1955–1975 và xem Nguyễn Đăng Thục như một học giả Tân Nho học Việt Nam. Nghiên cứu đặt hoạt động của ông trong bối cảnh phi thực dân hóa, chủ nghĩa dân tộc và nhu cầu xác lập truyền thống văn hóa của Việt Nam.
Điều này cho thấy Kim Định không phải người duy nhất muốn tìm một nền tảng tư tưởng bản địa trong thời kỳ ấy.
Tuy nhiên, không nên vì thế mà đồng nhất hai người.
Nguyễn Đăng Thục có một chương trình nghiên cứu rộng về lịch sử triết học phương Đông và tư tưởng Việt Nam. Kim Định ngày càng tập trung vào việc kiến tạo một hệ thống giải thích riêng, với các khái niệm như Việt Nho, Việt Lý, An Vi và Nhân Chủ.
Có thể đặt hai dự án cạnh nhau bằng ba câu hỏi:
- Nguyễn Đăng Thục nghiên cứu những truyền thống tư tưởng nào, và ông giải thích lịch sử tư tưởng Việt Nam ra sao?
- Kim Định sử dụng những nguồn văn bản và biểu tượng nào để xây dựng luận đề Việt Nho?
- Khi hai người cùng đề cao truyền thống, họ có cùng quan niệm về nguồn gốc, phương pháp chứng minh và mục đích triết học hay không?
Đó là những câu hỏi cần trả lời bằng cách đọc trực tiếp tác phẩm của cả hai, chứ không thể giải quyết chỉ bằng những bài giới thiệu tiểu sử.
Một điểm cần đặc biệt thận trọng: hiện chưa có đủ căn cứ trong phạm vi chương này để khẳng định toàn bộ hệ thống Kim Định hình thành trực tiếp từ Nguyễn Đăng Thục, hoặc ngược lại. Mối quan hệ giữa hai người cần được khảo cứu qua lịch sử giảng dạy, xuất bản, trích dẫn và trao đổi học thuật cụ thể.
3. Nguyễn Văn Thích và những không gian gặp gỡ giữa các truyền thống
Nguyễn Văn Thích là một nhân vật khác cần được chú ý khi nghiên cứu mạng lưới triết học phương Đông ở miền Nam.
Các tư liệu giới thiệu về Kim Định cho biết ông cùng Nguyễn Văn Thích và Nguyễn Đăng Thục có liên quan đến việc phát triển giảng dạy triết học Đông phương tại Đại học Văn khoa Sài Gòn. Tuy nhiên, để xác định chính xác chức vụ, thời điểm và mức độ cộng tác của từng người, cần đối chiếu hồ sơ đại học, niên giám giảng dạy và tài liệu đương thời.
Trường hợp này cho thấy một đặc điểm của đời sống trí thức Việt Nam: nghiên cứu triết học phương Đông không nhất thiết thuộc độc quyền của một tôn giáo hay một nhóm tư tưởng.
Một linh mục Công giáo có thể nghiên cứu Nho học. Một học giả nghiên cứu Nho giáo có thể quan tâm đến Phật giáo. Những người khác nhau về tôn giáo vẫn có thể cùng quan tâm đến lịch sử tư tưởng và văn hóa dân tộc.
Nhưng sự gặp gỡ giữa các truyền thống không có nghĩa các truyền thống ấy hoàn toàn hòa hợp.
Công giáo có lịch sử thần học và quan niệm riêng về con người, Thiên Chúa và cứu độ. Phật giáo có những cách giải thích riêng về khổ đau, vô thường và giải thoát. Nho học tập trung vào những vấn đề như tu thân, đạo đức, quan hệ xã hội và trật tự chính trị, dù nội bộ Nho học rất đa dạng.
Một người nghiên cứu nhiều truyền thống có thể tìm ra điểm gặp gỡ giữa chúng. Nhưng người ấy cũng có thể diễn giải một truyền thống qua khung khái niệm của truyền thống khác.
Vì thế, khi đọc Kim Định, ta phải hỏi: ông đang trình bày tư tưởng của một truyền thống theo nghĩa lịch sử, hay đang sử dụng truyền thống ấy để xây dựng một triết lý riêng?
Đây không phải lời phê bình dành riêng cho Kim Định. Đó là câu hỏi phương pháp đối với bất cứ nhà tư tưởng nào muốn tổng hợp nhiều truyền thống thành một hệ thống mới.
4. Đặt Kim Định cạnh những người nghiên cứu Nho học
Phong trào nghiên cứu Nho học tại miền Nam trước năm 1975 không chỉ có các triết gia nổi tiếng. Nó còn bao gồm những người biên dịch kinh điển, khảo cứu văn bản, giảng dạy Hán học, tổ chức hội nghiên cứu và phổ biến tư tưởng truyền thống.
Nghiên cứu của Nguyễn Tuấn Cường về Hội Khổng học và các tổ chức nghiên cứu truyền thống cho thấy những hoạt động này có tính tổ chức, với các chương trình nghiên cứu, dịch thuật, diễn giải và phổ biến kinh điển. Một số hoạt động hướng tới việc giữ gìn văn hóa cổ điển Đông Á, đồng thời tìm cách liên hệ di sản ấy với giáo dục đạo đức và khoa học thực tiễn.
Điều này giúp xác lập một tiêu chuẩn so sánh quan trọng.
Một học giả có thể nghiên cứu Nho học bằng cách dịch văn bản, xác định dị bản, khảo sát lịch sử chú giải và đặt tác phẩm vào bối cảnh ra đời.
Một triết gia có thể đọc Nho học để tìm nguyên lý về con người, xã hội và thế giới.
Hai hoạt động này có thể hỗ trợ nhau, nhưng không giống nhau.
Nếu một bản kinh được dịch sai, diễn giải triết học dựa trên bản dịch ấy có thể bị ảnh hưởng. Nếu một biểu tượng có nhiều cách giải thích qua các thời kỳ, nhà nghiên cứu cần xác định cách giải thích nào thuộc về văn bản gốc, cách nào thuộc về các nhà chú giải đời sau và cách nào là cách đọc mới của chính mình.
Kim Định cần được đặt trong cả hai không gian: không gian nghiên cứu Nho học và không gian kiến tạo triết học.
Chỉ đọc ông như một nhà khảo cứu văn bản có thể bỏ qua tham vọng triết học của ông. Nhưng chỉ đọc ông như một triết gia mà không kiểm tra văn bản cũng có thể khiến những khẳng định lịch sử của ông được chấp nhận quá dễ dàng.
5. Nguyễn Hiến Lê và một cách tiếp cận khác đối với tri thức
Nguyễn Hiến Lê là một trường hợp hữu ích để mở rộng bức tranh trí thức miền Nam, dù không nên xem ông là người cùng dự án với Kim Định.
Nguyễn Hiến Lê hoạt động nổi bật trong lĩnh vực biên khảo, dịch thuật và phổ biến tri thức. Ông viết và dịch nhiều tác phẩm về văn học, lịch sử, tư tưởng Trung Hoa và phương pháp tự học. Những công trình của ông góp phần đưa tri thức cổ điển và hiện đại đến với độc giả rộng rãi.
Đặt Nguyễn Hiến Lê cạnh Kim Định không phải để tìm một cuộc tranh luận trực tiếp nếu chưa có chứng cứ, mà để thấy rằng cùng một nhu cầu tiếp cận truyền thống có thể dẫn đến những phương pháp rất khác nhau.
Một con đường nhấn mạnh dịch thuật, giải thích và phổ biến tri thức.
Một con đường tìm cách xây dựng một hệ thống triết học tổng hợp từ truyền thống.
Cả hai đều có thể có ích cho đời sống văn hóa, nhưng cần được đánh giá theo những tiêu chuẩn tương ứng.
Với dịch thuật và biên khảo, cần xem độ chính xác, nguồn văn bản, chất lượng giải thích và khả năng giúp người đọc tiếp cận tác phẩm.
Với một hệ thống triết học, cần xem tính nhất quán, sức giải thích, giá trị lập luận và khả năng trả lời những vấn đề mà hệ thống ấy đặt ra.
Với những khẳng định về nguồn gốc cổ đại, cả hai tiêu chuẩn đều chưa đủ: còn phải có bằng chứng lịch sử độc lập.
6. Những người đọc phương Tây để giải quyết vấn đề Việt Nam
Một nét nổi bật trong đời sống trí thức miền Nam thập niên 1960 là sự quan tâm đến triết học phương Tây.
Các cuộc thảo luận về hiện sinh, phân tâm học, hiện tượng học và những trường phái khác không chỉ là việc giới thiệu học thuyết từ nước ngoài. Nhiều trí thức tìm cách sử dụng chúng để hiểu thân phận con người, chiến tranh, tự do, trách nhiệm và khủng hoảng xã hội.
Nghiên cứu của Wynn Gadkar-Wilcox về chủ nghĩa hiện sinh tại miền Nam cho thấy các tác giả như Nguyễn Văn Trung và Trần Thái Đỉnh đã thảo luận những tư tưởng của các triết gia châu Âu và đặt chúng cạnh các vấn đề Việt Nam.
Điều này cung cấp một bối cảnh quan trọng để hiểu Kim Định.
Ông không phải người duy nhất muốn vượt khỏi việc nhập khẩu tư tưởng. Nhưng con đường ông lựa chọn khác với những người dùng hiện sinh hay các trường phái phương Tây làm điểm xuất phát.
Kim Định đi theo hướng tìm kiếm một triết lý Việt qua việc diễn giải Nho học, huyền sử và biểu tượng văn hóa.
Tuy nhiên, không nên vội kết luận rằng vì ông đi tìm truyền thống Việt nên ông không chịu ảnh hưởng của tư tưởng phương Tây. Việc được đào tạo triết học tại Pháp, sử dụng các khái niệm triết học hiện đại và xây dựng một hệ thống khái niệm có cấu trúc đều là những vấn đề cần khảo sát.
Câu hỏi không phải là một hệ thống có “thuần Việt” tuyệt đối hay không. Một hệ thống tư tưởng hiếm khi hình thành hoàn toàn biệt lập với những truyền thống khác.
Câu hỏi tốt hơn là: Kim Định đã tiếp nhận, chuyển hóa và tái cấu trúc những nguồn tư tưởng nào, và ông có giải thích rõ các bước chuyển ấy hay không?
7. Chiến tranh và sự phân hóa trong giới trí thức
Không thể viết về trí thức miền Nam trước năm 1975 mà bỏ qua chiến tranh và những chia rẽ chính trị.
Các học giả không chỉ khác nhau về phương pháp nghiên cứu. Họ còn khác nhau về quan niệm chính trị, cách nhìn cuộc chiến và con đường tương lai của Việt Nam.
Một số tìm cách bảo vệ truyền thống trước chủ nghĩa cộng sản. Một số khác muốn chống cả những mô hình chính trị mà họ cho là áp đặt từ bên ngoài. Có người tham gia phong trào phản chiến hoặc các hoạt động xã hội. Có người ưu tiên việc nghiên cứu, giảng dạy và xuất bản.
Không thể gom tất cả những người ấy vào một nhãn duy nhất.
Với Kim Định, cần đọc các tác phẩm theo thời điểm xuất bản để xác định cách ông mô tả chủ nghĩa cộng sản, phương Tây và cuộc khủng hoảng Việt Nam. Không nên mặc nhiên xem toàn bộ tư tưởng của ông chỉ là phản ứng chính trị, nhưng cũng không nên tách các tác phẩm khỏi những tranh luận ý thức hệ mà chính chúng tham gia.
Một triết lý có thể chứa đựng những luận điểm vượt ra ngoài hoàn cảnh chính trị đã sản sinh nó. Đồng thời, hoàn cảnh ấy có thể ảnh hưởng đến cách tác giả lựa chọn vấn đề, sử dụng khái niệm và đánh giá các truyền thống.
Hai điều này có thể cùng đúng.
8. Kim Định khác ở đâu?
Sau khi đặt Kim Định cạnh các học giả và trào lưu cùng thời, có thể nhận ra một số nét riêng trong dự án của ông.
Thứ nhất, ông không chỉ muốn giới thiệu Nho học hay phục hồi các giá trị đạo đức cổ truyền. Ông muốn xây dựng một cách giải thích về nền tảng triết học của văn hóa Việt Nam.
Thứ hai, ông tìm cách nối nhiều loại tư liệu và biểu tượng vào một hệ thống: kinh điển Nho học, truyền thuyết nguồn gốc, biểu tượng văn hóa và những khái niệm triết học do ông phát triển.
Thứ ba, ông không dừng ở câu hỏi về lịch sử. Ông muốn những gì mình tìm thấy có thể định hướng đời sống hiện đại, đặc biệt trong cách hiểu về con người, cộng đồng và xã hội.
Những nét ấy làm nên sức hấp dẫn của Kim Định đối với người đọc muốn tìm một nền tảng tinh thần Việt Nam.
Nhưng cũng chính những nét ấy khiến việc đánh giá ông trở nên khó khăn.
Khi một tác giả kết hợp lịch sử, huyền thoại, triết học và tư tưởng xã hội trong cùng một hệ thống, người đọc phải phân biệt các loại mệnh đề khác nhau. Một luận điểm triết học không thể thay thế bằng chứng khảo cổ. Một cách diễn giải huyền thoại không tự động chứng minh nguồn gốc của một kinh điển. Một ý tưởng có giá trị nhân sinh không tự động xác nhận mọi khẳng định lịch sử đi kèm.
Đây là điểm cuốn sách phải giữ vững khi đi vào các phần sau.
9. Đừng biến sự khác biệt thành huyền thoại về một thiên tài cô độc
Một nguy cơ khi viết về một nhà tư tưởng có hệ thống riêng là biến ông thành người duy nhất nhìn thấy điều mà tất cả những người khác bỏ qua.
Cách kể ấy hấp dẫn, nhưng thường làm nghèo lịch sử.
Kim Định có thể có những trực giác riêng. Ông có thể đặt những câu hỏi ít người đặt theo cùng một cách. Ông có thể kết hợp các nguồn tư liệu theo một hướng độc đáo.
Nhưng tất cả điều đó cần được xem xét trong mối quan hệ với đời sống trí thức rộng hơn.
Nếu không, ta sẽ bỏ qua những người cùng nghiên cứu Nho học, những nhà biên khảo, những học giả triết học phương Tây và những người cũng tìm cách trả lời câu hỏi về căn tính Việt Nam.
Ngược lại, cũng không nên hòa tan Kim Định vào bối cảnh đến mức không còn nhận ra nét riêng của ông.
Mục tiêu không phải là hạ thấp hay nâng cao vị trí của Kim Định. Mục tiêu là xác định đúng vị trí ấy.
10. Đặt lại vấn đề: cần chứng minh điều gì khi nói Kim Định có ảnh hưởng?
Khi nghiên cứu lịch sử tư tưởng, từ “ảnh hưởng” thường được sử dụng quá dễ dàng.
Một học giả được nói là chịu ảnh hưởng của người khác chỉ vì hai người cùng sử dụng một khái niệm. Một hệ thống bị cho là vay mượn chỉ vì nó có nét tương tự một trường phái có trước. Hoặc ngược lại, người ta tuyên bố một nhà tư tưởng hoàn toàn độc lập mà không khảo sát những nguồn ông đã đọc.
Đối với Kim Định, cần phân biệt ít nhất bốn mức độ:
Mức một: cùng bối cảnh. Hai người sống trong cùng thời đại và đối diện những vấn đề tương tự.
Mức hai: tương đồng tư tưởng. Hai hệ thống có những điểm gần nhau, nhưng chưa xác định được quan hệ trực tiếp.
Mức ba: có khả năng tiếp xúc. Có chứng cứ về việc đọc, giảng dạy, trao đổi hoặc tham gia cùng một mạng lưới trí thức.
Mức bốn: ảnh hưởng có thể chứng minh. Có văn bản, trích dẫn, thư từ, lời thừa nhận hoặc chuỗi chứng cứ đủ mạnh để xác lập quan hệ.
Không được dùng mức một hoặc mức hai để khẳng định mức bốn.
Áp dụng nguyên tắc ấy, chương này có thể đặt Kim Định vào mạng lưới trí thức miền Nam, nhưng chưa nên tuyên bố một sơ đồ ảnh hưởng trực tiếp giữa ông và từng học giả nếu chưa có chứng cứ tương ứng.
11. Đối thoại Hưng Quốc: truyền thống cần đối thoại, không cần độc quyền
Từ góc nhìn Hưng Quốc, điều đáng học ở Kim Định là nỗ lực tìm kiếm nền tảng tư tưởng của chính dân tộc mình.
Nhưng nỗ lực ấy chỉ có thể phát triển lành mạnh khi chấp nhận đối thoại với những cách nghiên cứu khác.
Một nền triết lý Việt Nam, nếu muốn có giá trị, không nên phải dựa vào việc chứng minh rằng mọi tư tưởng tốt đẹp đều có nguồn gốc Việt Nam.
Giá trị của một tư tưởng không được quyết định chỉ bởi quốc tịch của người đầu tiên nghĩ ra nó.
Nếu một ý tưởng về nhân phẩm có nguồn gốc từ một truyền thống khác nhưng giúp người Việt xây dựng xã hội công bằng hơn, việc tiếp nhận nó không làm Việt Nam mất bản sắc.
Nếu một tư tưởng xuất phát từ truyền thống Việt Nam nhưng không còn phù hợp với bằng chứng hoặc hoàn cảnh hiện đại, việc sửa đổi nó không phải là phản bội tổ tiên.
Điều cần giữ không phải quyền sở hữu tuyệt đối đối với mọi ý tưởng, mà là năng lực tự suy nghĩ, tự kiểm chứng và tự lựa chọn.
Ở đây, câu hỏi Hưng Quốc đặt ra cho Kim Định là:
Một dân tộc có đủ tự tin để nghiên cứu cội nguồn của mình mà không cần biến cội nguồn ấy thành câu trả lời cho mọi vấn đề hay không?
Nếu có, truyền thống sẽ trở thành nguồn lực cho sáng tạo.
Nếu không, truyền thống có thể trở thành một hệ thống khép kín, nơi mọi chứng cứ đều bị buộc phải xác nhận điều người ta đã tin từ trước.
KẾT CHƯƠNG V
Kim Định thuộc về một thế hệ trí thức miền Nam đã nỗ lực tìm cách hiểu lại quan hệ giữa truyền thống và hiện đại.
Ông có điểm chung với những người nghiên cứu Nho học, triết học phương Đông và văn hóa Việt Nam. Ông cũng sống trong một môi trường nơi các tư tưởng phương Tây được tiếp nhận, phê bình và vận dụng để trả lời những câu hỏi của xã hội Việt Nam.
Điểm riêng của ông là tham vọng xây dựng một hệ thống Việt Lý, Việt Nho và An Vi từ việc diễn giải các nguồn tư liệu và biểu tượng văn hóa.
Tham vọng ấy đáng được nghiên cứu nghiêm túc. Nhưng không thể đánh giá nó chỉ bằng sự độc đáo của ý tưởng hoặc sức hấp dẫn của ngôn từ.
Phải đọc văn bản, kiểm tra nguồn, so sánh với các học giả khác và phân biệt rõ lịch sử với triết học.
Bài học quan trọng nhất của chương này là: một nhà tư tưởng chỉ được hiểu đúng khi được đặt vừa trong thời đại của mình, vừa trong cuộc đối thoại với những người không hoàn toàn đồng ý với mình.
Chương tiếp theo sẽ chuyển sang giai đoạn sau năm 1975: Kim Định ở hải ngoại, sự tiếp tục của công trình Việt Nho – An Vi và cách di sản của ông được truyền bá, diễn giải và tiếp nhận trong những môi trường mới.
Hoàng Phong Nhã
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Nguyễn Tuấn Cường, “The Promotion of Confucianism in South Vietnam (1955–1975) and the Role of Nguyễn Đăng Thục as a New Confucian Scholar,” Journal of Vietnamese Studies, 10(4), 2015, tr. 30–81. Nghiên cứu về phong trào phục hưng Nho học và vai trò của Nguyễn Đăng Thục.
- Nguyễn Tuấn Cường, “The Last Confucians of Mid-20th Century Vietnam: A Cultural History of the Vietnam Association of Traditional Studies,” Asian Studies, 8(2), 2020, tr. 185–211. Nghiên cứu về tổ chức nghiên cứu truyền thống và các hoạt động văn hóa Nho học tại miền Nam.
- Wynn Gadkar-Wilcox, “Existentialism and Intellectual Culture in South Vietnam,” The Journal of Asian Studies, 73(2), 2014. Nghiên cứu về sự tiếp nhận chủ nghĩa hiện sinh trong đời sống trí thức miền Nam.
- Phạm Văn Quang, “Aperçu du champ intellectuel sud-vietnamien postcolonial,” International Journal of Francophone Studies, 24(1–2), 2021, tr. 9–28. Nghiên cứu về cấu trúc và quan hệ trong trường trí thức miền Nam hậu thuộc địa.
- Lương Kim Định, Cửa Khổng, Ra Khơi, Sài Gòn, 1965.
- Lương Kim Định, Việt Lý Tố Nguyên, An Tiêm, Sài Gòn, 1970.
- Lương Kim Định, Cơ Cấu Việt Nho, Nguồn Sáng, Sài Gòn, 1973.
- Các hồ sơ đại học, niên giám giảng dạy, tạp chí và ấn phẩm trước năm 1975 cần được tiếp tục thu thập để xác định chính xác mạng lưới cộng tác, tranh luận và ảnh hưởng trực tiếp giữa Kim Định với các học giả cùng thời.
Ghi chú phương pháp: Những điểm tương đồng giữa Kim Định và các học giả khác trong chương này được dùng để xác định bối cảnh so sánh, không mặc nhiên khẳng định quan hệ ảnh hưởng trực tiếp. Những kết luận về ảnh hưởng cần được bổ sung bằng chứng cứ văn bản và tư liệu đương thời.
