ĐẠO HỒNG BÀNG
TẬP I: CỘI NGUỒN VIỆT
CHƯƠNG IV
QUỐC PHỤ LẠC LONG QUÂN
ĐẠO BẢO HỘ
Sức mạnh có đạo lý – Bảo vệ sự sống – Gìn giữ bình an
“Người cha không chỉ sinh thành con cái. Người cha còn có trách nhiệm tạo dựng những điều kiện để con cái được sống, trưởng thành và tự bước đi bằng đôi chân của mình.”
1. KHÚC CA BIỂN CẢ
Từ ngàn đời, biển đã hiện diện trong đời sống của người Việt.
Biển cho cá tôm, nuôi dưỡng những làng chài, mở ra những con đường giao thương và nối liền những vùng đất cách xa nhau.
Nhưng biển cũng mang đến bão tố.
Có những ngày mặt biển hiền hòa, sóng vỗ nhẹ vào bờ cát.
Có những đêm gió nổi, thuyền nhỏ chao nghiêng giữa mênh mông nước bạc.
Người đi biển hiểu rằng thiên nhiên vừa ban tặng sự sống, vừa đặt con người trước những thử thách không thể xem thường.
Muốn ra khơi, phải có lòng can đảm.
Muốn trở về an toàn, phải có tri thức, kinh nghiệm và sự chuẩn bị.
Muốn sống giữa biển lớn, con người không chỉ cần sức mạnh. Con người còn cần biết giới hạn của mình trước những sức mạnh vượt quá khả năng kiểm soát.
Trong ký ức huyền sử Việt Nam, hình tượng Lạc Long Quân gắn với dòng giống Rồng, biển cả và câu chuyện về nguồn gốc cộng đồng Việt.
Từ hình tượng ấy, Đạo Hồng Bàng mở ra một suy tưởng về người Cha.
Người Cha không phải là người có thể loại bỏ mọi sóng gió khỏi cuộc đời con cái.
Người Cha là người giúp con có đủ năng lực để đối diện với sóng gió.
Không phải để con mãi mãi dựa vào mình.
Mà để một ngày nào đó, con có thể tự đứng vững, biết bảo vệ bản thân, biết giúp đỡ người khác và biết chịu trách nhiệm về những lựa chọn của mình.
Trong cách diễn giải của Đạo Hồng Bàng, Lạc Long Quân trở thành biểu tượng của Đạo Bảo Hộ.
Bảo hộ sự sống.
Bảo hộ non sông.
Bảo hộ những người yếu thế.
Bảo hộ sự thật và công lý.
Nhưng trên hết, bảo hộ không phải là giữ mọi người trong vòng tay của quyền lực.
Bảo hộ là tạo ra những điều kiện để con người được sống an toàn, được phát triển và được trưởng thành trong phẩm giá.
Đó là ý nghĩa sâu xa của hình tượng Quốc Phụ.
2. QUỐC PHỤ LẠC LONG QUÂN — NGƯỜI CHA CỦA TINH THẦN BẢO HỘ
Trong huyền sử Hồng Bàng, Lạc Long Quân là nhân vật gắn với hình tượng người cha của cộng đồng con cháu Rồng Tiên.
Câu chuyện về Lạc Long Quân không chỉ được tiếp nhận qua quan hệ gia đình trong huyền sử. Trong đời sống văn hóa, hình tượng ấy còn gợi lên sức mạnh, lòng can đảm và khả năng đối diện với hiểm nguy.
Đạo Hồng Bàng tiếp nhận hình tượng Quốc Phụ như một biểu tượng đạo lý.
Người Cha có sức mạnh, nhưng sức mạnh ấy cần có mục đích chính đáng.
Người Cha có thể nghiêm khắc, nhưng sự nghiêm khắc không được trở thành bạo lực tùy tiện.
Người Cha có thể bảo vệ con, nhưng không được biến sự bảo vệ thành cái cớ để tước bỏ khả năng tự quyết của con.
Người Cha có thể chỉ đường, nhưng không thể sống thay cuộc đời của con.
Những điều ấy không chỉ đúng trong quan hệ gia đình. Chúng còn đặt ra một câu hỏi lớn hơn về trách nhiệm của bất kỳ ai có sức mạnh hoặc quyền lực đối với người khác.
Một người có năng lực bảo vệ gia đình phải biết chăm lo cho những thành viên yếu thế hơn.
Một người có quyền hạn trong tổ chức phải biết ngăn chặn những hành vi gây tổn hại và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
Một nhà nước có sức mạnh phải biết bảo vệ đất nước, bảo đảm trật tự pháp luật và tôn trọng phẩm giá của người dân.
Ở mọi cấp độ, sức mạnh đều đặt ra một nghĩa vụ tương ứng.
Người có khả năng lớn hơn thường có nhiều phương tiện để giúp đỡ người khác hơn. Nhưng chính họ cũng phải chịu sự kiểm soát chặt chẽ hơn khi hành động của mình có thể gây ra hậu quả lớn.
Vì vậy, trong Đạo Bảo Hộ, quyền lực không phải phần thưởng dành cho người mạnh.
Quyền lực là trách nhiệm phải được thực hiện và kiểm soát.
Người bảo vệ chân chính không dùng nỗi sợ của người khác để chứng minh sức mạnh của mình. Người ấy dùng năng lực của mình để giảm bớt nỗi sợ và bảo vệ những người cần được bảo vệ.
Đó là phẩm chất mà hình tượng Quốc Phụ gợi mở cho các thế hệ hôm nay.
3. ĐẠO BẢO HỘ — SỨC MẠNH PHẢI CÓ GIỚI HẠN
Có những điều con người phải bảo vệ bằng cả cuộc đời.
Đó là sự sống.
Là gia đình.
Là quê hương.
Là những người không đủ sức tự bảo vệ mình.
Là sự thật trước những hành vi cố ý lừa dối.
Là công lý trước những hành vi lạm quyền.
Là môi trường sống trước sự tàn phá vô trách nhiệm.
Nhưng bảo vệ một điều tốt đẹp không có nghĩa mọi phương tiện đều trở nên chính đáng.
Một người không thể lấy danh nghĩa bảo vệ gia đình để hành hạ người thân.
Một tổ chức không thể lấy danh nghĩa giữ gìn kỷ luật để che giấu sai phạm.
Một người nắm quyền không thể lấy danh nghĩa bảo vệ trật tự để tùy tiện tước bỏ quyền lợi chính đáng của người khác.
Một quốc gia không thể chỉ dựa vào tuyên bố bảo vệ lợi ích chung mà miễn trừ trách nhiệm giải trình về cách sử dụng quyền lực.
Bởi nếu người bảo vệ không bị ràng buộc bởi đạo lý, chính người ấy có thể trở thành nguồn gây nguy hiểm.
Đạo Bảo Hộ vì thế cần ba giới hạn căn bản.
Thứ nhất, mục đích phải chính đáng.
Phải xác định rõ điều gì đang được bảo vệ, ai đang chịu nguy cơ và lợi ích nào thực sự cần được gìn giữ.
Không thể lấy một nguy cơ tưởng tượng làm lý do để gây tổn hại tùy tiện cho người khác.
Thứ hai, phương tiện phải tương xứng.
Việc bảo vệ cần dựa trên tri thức, sự thận trọng và những phương tiện phù hợp với mức độ nguy hiểm.
Sức mạnh vượt quá giới hạn cần thiết có thể tạo ra những tổn thất mới, thậm chí phá hủy chính điều mà nó tuyên bố bảo vệ.
Thứ ba, người bảo vệ phải chịu trách nhiệm.
Không ai được miễn trừ khỏi việc xem xét hậu quả của hành động mình chỉ vì tự nhận mình có thiện ý.
Một người có thể hành động vì mục đích tốt nhưng vẫn gây ra sai lầm. Khi điều đó xảy ra, họ phải có khả năng nhận lỗi, sửa chữa và chịu trách nhiệm phù hợp.
Ba giới hạn ấy giúp phân biệt bảo hộ với thống trị.
Bảo hộ tìm cách giảm thiểu tổn hại.
Thống trị tìm cách duy trì sự lệ thuộc.
Bảo hộ tạo điều kiện cho người khác trưởng thành.
Thống trị khiến người khác phải phụ thuộc vào ý chí của người nắm quyền.
Bảo hộ tôn trọng phẩm giá.
Thống trị coi con người như công cụ.
Trong Đạo Hồng Bàng, sức mạnh chỉ có thể trở thành sức mạnh chính nghĩa khi nó được đặt dưới sự kiểm soát của đạo lý và những nguyên tắc công bằng.
Không phải ai mạnh hơn cũng có quyền quyết định thay người yếu hơn. Người mạnh hơn trước hết phải có trách nhiệm lớn hơn trong việc sử dụng sức mạnh của mình.
4. DIỆT QUÁI — TỪ HUYỀN SỬ ĐẾN CUỘC CHIẾN VỚI CÁI ÁC
Truyền thống kể rằng Lạc Long Quân từng trừ yêu quái để bảo vệ dân.
Những câu chuyện ấy thuộc về thế giới huyền sử, nơi hiểm nguy có thể được hình tượng hóa thành những sinh vật đáng sợ, những thế lực đe dọa cuộc sống con người.
Trong cách tiếp nhận của Đạo Hồng Bàng, hình tượng diệt quái có thể mở ra một tầng ý nghĩa đạo đức.
Có những hiểm nguy không mang hình dáng của quỷ dữ.
Chúng có thể xuất hiện trong chính lòng người và trong những cơ chế của xã hội.
Lòng tham không giới hạn có thể khiến con người chà đạp lên lợi ích của người khác.
Sự dối trá có thể phá hủy niềm tin giữa người với người.
Tham nhũng có thể làm sai lệch việc sử dụng nguồn lực chung và gây tổn hại đến những người cần được phục vụ.
Bạo lực có thể biến sức mạnh thành công cụ gây sợ hãi.
Thù hận có thể khiến những bất đồng thông thường biến thành sự chia rẽ kéo dài.
Sự thờ ơ có thể khiến nỗi đau của người khác tiếp tục tồn tại dù nhiều người biết rõ về nó.
Những vấn đề ấy không thể được giải quyết chỉ bằng lời kêu gọi đạo đức.
Muốn chống tham nhũng, cần những quy định rõ ràng, cơ chế giám sát hiệu quả, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Muốn giảm bạo lực, cần giáo dục, phòng ngừa, bảo vệ người bị hại và thực thi pháp luật công bằng.
Muốn chống dối trá, cần tôn trọng chứng cứ, khuyến khích kiểm chứng và không để quyền lực thay thế sự thật.
Muốn giảm thù hận, cần công lý, đối thoại và khả năng giải quyết bất đồng mà không biến đối phương thành kẻ thù tuyệt đối.
Bởi vậy, Đạo Bảo Hộ không khuyến khích con người tưởng tượng ra những kẻ thù để chiến đấu.
Đạo Bảo Hộ yêu cầu con người nhận diện nguy cơ có thật, xác định trách nhiệm và lựa chọn phương thức giải quyết phù hợp.
Cũng cần bắt đầu từ chính mình.
Một người muốn chống lại sự dối trá trong xã hội phải tập trung thực hành sự trung thực trong đời sống của mình.
Một người muốn chống tham nhũng phải từ chối việc lợi dụng chức vụ, quan hệ hay nguồn lực chung vì lợi ích riêng.
Một người muốn bảo vệ người yếu thế phải tránh sử dụng sức mạnh để làm tổn thương những người ít khả năng phản kháng hơn mình.
Một người muốn bảo vệ công lý phải sẵn sàng xem xét chứng cứ ngay cả khi kết quả không phù hợp với mong muốn cá nhân.
Hình tượng diệt quái, khi được tiếp nhận theo hướng ấy, không chỉ nói về việc chiến thắng một thế lực bên ngoài.
Nó còn nhắc đến khả năng nhận diện và kiểm soát những khuynh hướng gây tổn hại trong chính bản thân con người.
Tuy nhiên, không nên đồng nhất mọi bất đồng, sai lầm hay người có quan điểm khác mình với cái ác. Việc xác định hành vi sai trái cần dựa trên sự việc cụ thể, chứng cứ và những tiêu chuẩn công bằng.
Cuộc chiến chống cái ác sẽ mất đi ý nghĩa đạo lý nếu nhân danh điều thiện để tùy tiện làm điều ác.
Đó là giới hạn mà người mang tinh thần Quốc Phụ phải luôn ghi nhớ.
5. ĐỐI THOẠI DƯỚI ÁNH TRĂNG BIỂN
Một đêm trăng sáng, hai cha con ngồi bên bờ biển.
Sóng nhẹ nhàng trườn lên bãi cát rồi rút về phía xa.
Cậu bé nhìn mặt biển mênh mông và hỏi:
— Cha ơi, vì sao biển lớn đến vậy?
Người cha đáp:
— Vì biển đón nhận nước từ nhiều dòng sông và kết nối với những miền đất xa xôi. Nhưng biển lớn không chỉ vì nhận được nhiều nước. Biển còn là một phần của vòng tuần hoàn nuôi dưỡng sự sống.
Cậu bé lại hỏi:
— Vì sao biển mạnh?
Người cha nhìn những con sóng đang nối tiếp nhau.
— Biển có sức mạnh của mình. Nhưng biển cũng có những giới hạn mà con người phải học cách hiểu. Người biết biển không phải người cho rằng mình có thể chế ngự mọi cơn bão. Đó là người biết chuẩn bị trước khi ra khơi và biết tìm cách bảo vệ những người đang gặp nguy hiểm.
Cậu bé im lặng một lúc rồi hỏi:
— Vậy vì sao trong huyền sử, Quốc Phụ Lạc Long Quân gắn với biển?
Người cha nhìn ra chân trời.
— Có lẽ bởi hình tượng ấy giúp người Việt suy ngẫm về một người Cha gắn với biển cả, về sức mạnh và về trách nhiệm bảo vệ con cháu. Nhưng con phải nhớ rằng câu chuyện huyền sử và những kết luận lịch sử là hai điều cần được tìm hiểu bằng những cách khác nhau.
Cậu bé gật đầu rồi hỏi tiếp:
— Cha ơi, nếu một ngày con đủ mạnh, con có thể bảo vệ tất cả mọi người không?
Người cha mỉm cười.
— Không một người nào có thể bảo vệ tất cả mọi người trong mọi hoàn cảnh. Nhưng con có thể học cách giảm bớt những tổn hại mà mình có khả năng ngăn chặn.
— Con phải làm gì?
— Trước hết, con phải học để biết điều gì đang xảy ra. Sau đó, con phải đủ can đảm để hành động khi cần thiết. Nhưng con cũng phải biết giới hạn của mình, biết tìm sự giúp đỡ và biết chịu trách nhiệm về những gì mình làm.
Cậu bé nhìn đôi bàn tay của cha.
— Nếu con muốn bảo vệ một người, con có cần mạnh hơn người ấy không?
Người cha lắc đầu.
— Không nhất thiết. Đôi khi con bảo vệ người khác bằng sức mạnh. Đôi khi bằng tri thức. Đôi khi bằng việc lắng nghe, nói lên sự thật hoặc tìm được người có khả năng giúp đỡ.
Ông đặt tay lên vai con.
— Sức mạnh có nhiều hình thức. Điều quyết định giá trị của sức mạnh là con sử dụng nó để làm gì.
Cậu bé lại hỏi:
— Nếu người bảo vệ làm điều sai thì sao?
Người cha im lặng một lúc lâu.
Cuối cùng, ông nói:
— Khi ấy, người bảo vệ cũng phải được yêu cầu dừng lại và chịu trách nhiệm. Không ai trở nên đúng chỉ vì họ từng làm việc tốt. Và không ai được phép gây tổn hại cho người khác chỉ vì họ tin rằng mình đang bảo vệ điều thiện.
Cậu bé ngước nhìn trăng.
— Vậy người Cha tốt nhất là người luôn đứng trước con?
Người cha dịu dàng đáp:
— Không phải lúc nào cũng vậy. Khi con còn nhỏ, cha phải đứng trước con trong những lúc nguy hiểm. Khi con lớn lên, cha phải đứng bên cạnh để giúp con học cách tự quyết định. Và đến một ngày, cha phải đủ tin tưởng để để con tự bước đi.
Sóng vẫn vỗ vào bờ.
Người cha nói câu cuối cùng:
— Con hãy nhớ ba điều: can đảm trước hiểm nguy, bao dung với con người và tỉnh táo trước sức mạnh của chính mình.
Đêm ấy, cậu bé hiểu rằng bảo vệ không chỉ là đứng chắn trước một cơn bão.
Bảo vệ còn là giúp người khác có đủ năng lực để không mãi mãi sống trong sợ hãi.
6. GIẢI MÃ BIỂU TƯỢNG — QUYỀN LỰC VÀ CHÍNH NGHĨA
Hình tượng Lạc Long Quân gợi lên một vấn đề có ý nghĩa vượt khỏi phạm vi huyền sử: mối quan hệ giữa sức mạnh, quyền lực và chính nghĩa.
Sức mạnh là khả năng tạo ra tác động.
Quyền lực là khả năng ảnh hưởng đến quyết định, hành vi hoặc điều kiện sống của người khác.
Chính nghĩa là yêu cầu đạo đức về việc điều gì nên được bảo vệ, điều gì cần được ngăn chặn và những phương tiện nào có thể được xem là chính đáng.
Ba khái niệm này có liên hệ, nhưng không đồng nhất.
Một người có sức mạnh chưa chắc có quyền làm mọi điều mình muốn.
Một người nắm quyền lực chưa chắc hành động vì lợi ích chung.
Một người tuyên bố đứng về chính nghĩa vẫn phải chứng minh tính đúng đắn của hành động bằng lý lẽ, chứng cứ và trách nhiệm.
Vì thế, trong Đạo Bảo Hộ, không thể lấy sức mạnh làm bằng chứng duy nhất cho tính chính đáng.
Một người bảo vệ gia đình cần quan tâm đến sự an toàn và phẩm giá của các thành viên.
Một người chỉ huy cần chịu trách nhiệm về việc sử dụng quyền hạn của mình.
Một người thực thi pháp luật phải tuân thủ pháp luật và những nguyên tắc bảo vệ quyền con người.
Một nhà nước cần có năng lực bảo vệ đất nước, nhưng quyền lực nhà nước cũng cần những giới hạn, cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình.
Những yêu cầu ấy không làm suy yếu năng lực bảo vệ.
Ngược lại, chúng giúp giảm nguy cơ sức mạnh bị lạm dụng và giúp cộng đồng có cơ sở để tin tưởng vào người bảo vệ.
Trong phạm vi tác phẩm này, Lạc Long Quân được tiếp nhận như biểu tượng của sức mạnh có đạo lý. Đây là một cách diễn giải triết học hiện đại từ huyền sử, không phải khẳng định rằng nhân vật trong huyền sử đã trực tiếp trình bày những khái niệm chính trị như pháp quyền hay trách nhiệm giải trình.
Sự phân biệt ấy giúp chúng ta phát triển tư tưởng mà không gán cho truyền thống những khẳng định lịch sử chưa được chứng minh.
Từ đó, Đạo Bảo Hộ có thể được khái quát bằng bốn nguyên tắc:
Bảo vệ sự sống.
Sử dụng sức mạnh có giới hạn.
Tôn trọng phẩm giá con người.
Chịu trách nhiệm về hậu quả của hành động.
Đây là những nguyên tắc có thể dùng để xem xét không chỉ hành vi của cá nhân, mà cả cách vận hành của tổ chức và thiết chế công.
7. BÀI HỌC HƯNG QUỐC — BẢO VỆ NHỮNG ĐIỀU LÀM NÊN ĐẤT NƯỚC
Một quốc gia muốn trường tồn phải có khả năng bảo vệ những điều kiện làm nên sự tồn tại và phát triển của mình.
Nhưng bảo vệ đất nước không chỉ là bảo vệ đường biên giới.
Cũng không chỉ là duy trì trật tự.
Một đất nước cần bảo vệ sự sống, phẩm giá con người, nền tảng pháp luật, năng lực phát triển và những điều kiện tự nhiên mà các thế hệ cùng phụ thuộc.
Bảo vệ chủ quyền và sự an toàn của đất nước
Một quốc gia cần có năng lực bảo vệ lãnh thổ, người dân và những lợi ích chính đáng của mình.
Năng lực ấy đòi hỏi quốc phòng, ngoại giao, tri thức, công nghệ, sự chuẩn bị và tinh thần trách nhiệm.
Lòng can đảm rất quan trọng, nhưng không thể thay thế chiến lược, hiểu biết và năng lực tổ chức.
Bảo vệ đất nước cũng không có nghĩa nuôi dưỡng sự thù ghét đối với các dân tộc khác. Một quốc gia có thể kiên quyết bảo vệ chủ quyền, đồng thời tìm kiếm hòa bình, hợp tác và những phương thức giải quyết tranh chấp phù hợp với luật pháp quốc tế.
Bảo vệ pháp luật và công lý
Không có nền bảo hộ bền vững nếu pháp luật chỉ được áp dụng nghiêm khắc với người yếu thế nhưng dễ dàng bị né tránh bởi người có quyền lực.
Muốn bảo vệ công lý, cần những quy tắc rõ ràng, việc thực thi công bằng và khả năng xem xét hành vi sai trái mà không bị chi phối bởi đặc quyền.
Người bảo vệ pháp luật cũng phải chịu sự ràng buộc của pháp luật.
Không ai có thể đứng trên những nguyên tắc mà mình được giao nhiệm vụ thực thi.
Bảo vệ người yếu thế
Giá trị đạo đức của một cộng đồng không chỉ thể hiện ở cách cộng đồng ấy đối xử với người có năng lực, tài sản hoặc ảnh hưởng.
Nó còn thể hiện ở cách cộng đồng bảo vệ trẻ em, người già, người khuyết tật, người gặp hoàn cảnh khó khăn và những người dễ bị tổn hại.
Bảo vệ người yếu thế không phải là ban phát lòng thương hại.
Đó là trách nhiệm tạo ra những điều kiện để mọi người được đối xử công bằng, có cơ hội phát triển và không bị bỏ mặc trước những nguy cơ có thể phòng ngừa.
Bảo vệ môi trường sống
Đất nước không chỉ là lãnh thổ trên bản đồ.
Đất nước còn là sông ngòi, biển cả, rừng núi, đất đai và những hệ sinh thái nuôi dưỡng con người.
Nếu khai thác thiên nhiên đến mức làm suy kiệt những điều kiện sống căn bản, chúng ta đang làm tổn hại đến chính tương lai của mình.
Bảo vệ môi trường vì thế là một phần của Đạo Bảo Hộ.
Đó là trách nhiệm với người đang sống và với những thế hệ chưa ra đời.
Bảo vệ sự thật
Một xã hội khó giải quyết vấn đề nếu thông tin sai lệch được che giấu, nếu người nêu vấn đề bị ngăn cản chỉ vì vấn đề ấy gây bất tiện, hoặc nếu người có trách nhiệm không phải giải trình về quyết định của mình.
Bảo vệ sự thật không có nghĩa là mặc nhiên tin mọi lời tố cáo.
Điều đó đòi hỏi kiểm chứng, đối chiếu nguồn tin, tôn trọng chứng cứ và sẵn sàng sửa đổi kết luận khi có thông tin mới.
Đạo Bảo Hộ không chỉ bảo vệ con người trước những nguy hiểm bên ngoài.
Nó còn bảo vệ khả năng nhận biết sự thật, để cộng đồng có thể phát hiện nguy cơ và giải quyết vấn đề một cách có trách nhiệm.
8. BA LỜI HỨA THIÊNG CỦA TAM VỊ QUỐC TỔ
Trong cấu trúc tư tưởng của Đạo Hồng Bàng, ba hình tượng Quốc Tổ, Quốc Phụ và Quốc Mẫu được tiếp nhận như ba nguyên lý bổ sung cho nhau.
Kinh Dương Vương gợi lên tinh thần khai mở.
Lạc Long Quân gợi lên tinh thần bảo hộ.
Âu Cơ gợi lên tinh thần sinh thành và dưỡng nuôi.
Từ ba nguyên lý ấy, tác phẩm phát triển ba lời hứa mang ý nghĩa biểu tượng.
Lời hứa của Quốc Tổ Kinh Dương Vương:
“Ta mở đường để các con có tương lai.”
Đó là lời nhắc rằng người đi trước phải tạo ra tri thức, cơ hội và những nền tảng giúp thế hệ sau có thể tiếp tục phát triển.
Lời hứa của Quốc Phụ Lạc Long Quân:
“Ta bảo vệ để các con được bình an.”
Đó là lời nhắc rằng sức mạnh và quyền lực phải phục vụ việc bảo vệ sự sống, phẩm giá và những điều chính đáng.
Lời hứa của Quốc Mẫu Âu Cơ:
“Ta sinh thành và nuôi dưỡng để các con biết yêu thương nhau.”
Đó là lời nhắc rằng sự sống cần được chăm sóc, con người cần được giáo dục và tình nghĩa cộng đồng phải được nuôi dưỡng bằng hành động.
Ba lời hứa này là sáng tạo văn chương và triết lý của tác phẩm, không phải những câu nói nguyên văn được xác nhận trong các văn bản huyền sử.
Giá trị của chúng nằm ở khả năng kết nối ký ức tổ tiên với trách nhiệm hiện tại.
Khai mở mà không bảo hộ, thành quả có thể bị phá hủy.
Bảo hộ mà không dưỡng nuôi, con người có thể tồn tại nhưng không có đủ điều kiện để trưởng thành.
Dưỡng nuôi mà không khai mở, thế hệ sau có thể được chăm sóc nhưng thiếu cơ hội vượt qua những giới hạn cũ.
Ba nguyên lý cần có nhau.
Và cả ba đều cần được định hướng bởi một mục tiêu chung: làm cho con người có khả năng sống tốt hơn, tự do hơn, có trách nhiệm hơn và biết quan tâm đến người khác.
Trong hệ thống ấy, Đồng Bào là chủ thể tiếp nối.
Không ai có thể thay thế hoàn toàn trách nhiệm của người đang sống.
Tổ tiên có thể trở thành nguồn cảm hứng, nhưng mỗi thế hệ vẫn phải tự quyết định cách mình bảo vệ đất nước, nuôi dưỡng con người và mở đường cho tương lai.
9. LỜI NGUYỆN QUỐC PHỤ
Kính hướng về Quốc Phụ Lạc Long Quân, biểu tượng của tinh thần bảo hộ trong huyền sử Hồng Bàng.
Chúng con nguyện rèn luyện lòng can đảm.
Can đảm trước hiểm nguy.
Can đảm bảo vệ người yếu thế.
Can đảm nói lên sự thật khi sự thật cần được bảo vệ.
Can đảm nhận lỗi khi chính mình làm điều sai trái.
Xin cho chúng con biết sử dụng sức mạnh một cách có trách nhiệm.
Không dùng sức mạnh để áp bức.
Không dùng quyền lực để trục lợi.
Không lấy danh nghĩa bảo vệ cộng đồng để che giấu sai lầm.
Không biến sự nghiêm khắc thành tàn nhẫn.
Xin cho chúng con biết phân biệt giữa bảo vệ và thống trị, giữa chính nghĩa và sự tự cho mình luôn đúng, giữa lòng can đảm và sự liều lĩnh.
Xin cho chúng con có đủ trí tuệ để nhận diện nguy cơ, đủ kiên nhẫn để tìm hiểu sự thật và đủ khiêm tốn để lắng nghe những người có kinh nghiệm khác mình.
Xin cho chúng con biết bảo vệ non sông mà không nuôi dưỡng lòng thù hận.
Biết bảo vệ gia đình mà không tước bỏ phẩm giá của người thân.
Biết bảo vệ pháp luật mà không đứng ngoài pháp luật.
Biết bảo vệ đồng bào mà không bao che cho sai trái.
Biết bảo vệ thiên nhiên để con cháu mai sau vẫn còn một môi trường sống tốt đẹp.
Nguyện trở thành những người đáng tin cậy.
Không phải vì chúng con luôn mạnh hơn người khác.
Mà vì chúng con biết giới hạn sức mạnh của mình.
Không phải vì chúng con không bao giờ sai.
Mà vì chúng con biết nhận lỗi, sửa sai và chịu trách nhiệm.
Không phải vì chúng con có thể ngăn chặn mọi bão giông.
Mà vì chúng con sẵn sàng góp sức để không ai phải đơn độc trước những hiểm nguy mà cộng đồng có thể cùng nhau vượt qua.
Xin cho chúng con luôn nhớ:
Sức mạnh lớn nhất không phải là khả năng khiến người khác khuất phục, mà là khả năng bảo vệ điều thiện mà không đánh mất chính nghĩa.
Đó là lời nguyện của người con Hồng Bàng trước hình tượng Quốc Phụ.
10. TUYÊN NGÔN HỒNG BÀNG
Quốc Tổ mở đường.
Quốc Phụ giữ nước.
Quốc Mẫu dưỡng dân.
Đồng Bào tiếp nối.
Bốn câu ngắn gọn, nhưng mỗi câu mở ra một trách nhiệm.
Quốc Tổ nhắc chúng ta không ngừng khai mở tri thức và cơ hội.
Quốc Phụ nhắc chúng ta phải biết bảo vệ những điều chính đáng.
Quốc Mẫu nhắc chúng ta phải sinh thành, chăm sóc và nuôi dưỡng sự sống.
Đồng Bào nhắc chúng ta rằng không một thế hệ nào có thể hoàn thành mọi việc một mình.
Trong chương này, hình tượng Lạc Long Quân được tiếp nhận như lời nhắc về người Cha của tinh thần bảo hộ.
Người ngư dân trước khi ra khơi cần nhớ rằng lòng can đảm phải đi cùng sự chuẩn bị.
Người lính trước khi lên đường bảo vệ biên cương cần hiểu rằng sức mạnh phải phục vụ trách nhiệm chính đáng.
Người cha, người mẹ trong gia đình cần biết bảo vệ con cái nhưng cũng phải giúp con trưởng thành.
Người lãnh đạo cần hiểu rằng quyền lực không chỉ đem lại khả năng quyết định, mà còn tạo ra nghĩa vụ giải trình.
Người công dân cần biết bảo vệ lẽ phải, tôn trọng chứng cứ và góp sức xây dựng một xã hội mà con người có thể tin cậy lẫn nhau.
Mỗi người có một vị trí khác nhau.
Không phải ai cũng cầm gươm.
Không phải ai cũng đứng nơi đầu sóng.
Không phải ai cũng có quyền lực để quyết định những việc lớn.
Nhưng mỗi người đều có thể thực hiện một phần của Đạo Bảo Hộ bằng cách không gây tổn hại vô lý cho người khác, giúp đỡ người gặp nguy hiểm, bảo vệ sự thật và chịu trách nhiệm về hành động của mình.
Đó là cách một biểu tượng huyền sử trở thành một lời nhắc sống động trong hiện tại.
Và đó cũng là cách ba lời hứa của Tam Vị Quốc Tổ kết nối cội nguồn với tương lai.
Quốc Tổ mở đường để con cháu có thêm khả năng.
Quốc Phụ bảo hộ để con cháu được sống và trưởng thành trong an toàn.
Quốc Mẫu dưỡng nuôi để con cháu biết yêu thương, chăm sóc và tôn trọng nhau.
Còn Đồng Bào là những người nhận lấy trách nhiệm tiếp nối ba nguyên lý ấy bằng chính cuộc sống của mình.
Không phải chỉ cầu mong được bảo vệ, mà còn học cách bảo vệ người khác.
Không phải chỉ đòi hỏi sức mạnh, mà còn học cách sử dụng sức mạnh cho đúng.
Không phải chỉ tôn kính người Cha trong huyền sử, mà còn xây dựng một đời sống xứng đáng với điều mình tôn kính.
Bởi một dân tộc không thể trường tồn chỉ nhờ lòng can đảm.
Dân tộc ấy còn cần trí tuệ, lòng nhân ái, công lý và khả năng tự sửa chữa.
Biển vẫn rộng.
Sóng vẫn nối tiếp nhau.
Và mỗi thế hệ vẫn phải tự học cách vượt qua những cơn bão của thời đại mình.
Lời hứa của Quốc Phụ, trong ý nghĩa mà Đạo Hồng Bàng gửi gắm, không phải rằng con cháu sẽ mãi mãi không gặp hiểm nguy.
Đó là lời nhắc rằng chúng ta phải cùng nhau xây dựng một cộng đồng có đủ năng lực, đạo lý và lòng nhân ái để đối diện với hiểm nguy mà không đánh mất phẩm giá.
Đó là Đạo Bảo Hộ.
Đó là trách nhiệm của người Cha.
Và cũng là trách nhiệm của mỗi người con Hồng Bàng.
— Hoàng Phong Nhã


16:20
Hoàng Phong Nhã
Posted in:
0 nhận xét:
Đăng nhận xét