Thứ Ba, 17 tháng 11, 2026

CHƯƠNG 2I - ĐỐI THOẠI HƯNG QUỐC VỚI V.I. LENIN

ĐỐI THOẠI HƯNG QUỐC VỚI V.I. LENIN

Giữa Cách mạng và Kiến quốc

Quyền lực thuộc về ai và được kiểm soát như thế nào?

CHƯƠNG XXI

ĐỒNG THUẬN, BẢN SẮC VÀ CỘNG ĐỒNG CHÍNH TRỊ

Chủ nghĩa quốc tế, quyền tự quyết dân tộc và nghịch lý về sự tiêu biến của quyền lực

Hoàng Phong Nhã

MỞ ĐẦU: MỘT QUỐC GIA CẦN SỰ ĐỒNG THUẬN ĐẾN ĐÂU?

Con người có thể cùng sống trong một quốc gia mà không cùng một tư tưởng hay không?

Một dân tộc có thể đoàn kết mà không cần tất cả công dân phải theo cùng một tổ chức chính trị hay không?

Một quốc gia có thể phát triển mà không buộc mọi người phải có cùng tín ngưỡng, cùng quan điểm lịch sử và cùng cách nhìn về tương lai hay không?

Đây là những câu hỏi quan trọng khi đối thoại với Lenin.

Trong tư tưởng Marx – Lenin, đoàn kết giai cấp vô sản và chủ nghĩa quốc tế giữ vị trí đặc biệt. Mục tiêu cuối cùng không dừng lại ở việc giải phóng một quốc gia riêng lẻ, mà hướng đến giải phóng giai cấp công nhân trên phạm vi nhân loại, xóa bỏ quan hệ bóc lột và tiến tới một xã hội không còn đối kháng giai cấp.

Trong viễn cảnh ấy, sự phân chia dân tộc và quốc gia được kỳ vọng sẽ dần mất đi ý nghĩa đối kháng.

Nhưng Hưng Quốc phải đặt lại một câu hỏi:

Nếu nhân loại có thể hướng đến một cộng đồng chung, điều đó có đồng nghĩa với việc các dân tộc phải từ bỏ bản sắc, lịch sử, quyền tự quyết và cộng đồng chính trị của mình hay không?

Và nếu một xã hội tương lai được hình dung là không còn Nhà nước theo nghĩa bộ máy cưỡng chế giai cấp, thì ai bảo đảm rằng những người đang nắm quyền trong thời kỳ chuyển tiếp sẽ thực sự từ bỏ quyền lực?

Chương này tập trung vào hai vấn đề liên hệ mật thiết:

Một là, quan hệ giữa quốc tế và quốc gia dân tộc.

Hai là, quan hệ giữa lý tưởng tự giác của con người với quyền lực chính trị trong quá trình xây dựng xã hội mới.

Đó cũng là nơi Hưng Quốc xác lập quan niệm về đồng thuận, bản sắc và cộng đồng chính trị.

1. CHỦ NGHĨA QUỐC TẾ VÔ SẢN VÀ VỊ TRÍ CỦA QUỐC GIA DÂN TỘC

Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản năm 1848, Marx và Engels đưa ra luận điểm nổi tiếng:

“Giai cấp công nhân không có tổ quốc.”

Câu nói này không nên được hiểu một cách giản đơn rằng người lao động không có quê hương, không có lịch sử hay không có tình cảm dân tộc.

Nó xuất phát từ quan điểm cho rằng trong xã hội tư bản, người lao động không thực sự làm chủ các điều kiện kinh tế và chính trị của mình. Họ có thể mang quốc tịch của một quốc gia nhưng lợi ích giai cấp của họ có những điểm chung với người lao động ở các quốc gia khác.

Vì thế, Marx và Engels kêu gọi:

“Vô sản tất cả các nước, đoàn kết lại!”

Trong cách nhìn ấy, đoàn kết giai cấp vượt qua biên giới quốc gia là điều kiện quan trọng để giải phóng người lao động.

Marx và Engels không phủ nhận hoàn toàn sự tồn tại của quốc gia trong quá trình cách mạng. Chính Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản cũng nói rằng giai cấp vô sản trước hết phải giành lấy quyền lực chính trị, trở thành giai cấp lãnh đạo của dân tộc và tự tổ chức thành dân tộc theo một nghĩa lịch sử mới.

Nhưng mục tiêu cuối cùng của chủ nghĩa cộng sản không phải củng cố mãi mãi sự phân chia nhân loại thành những cộng đồng quốc gia biệt lập.

Đây là một khác biệt căn bản giữa tư tưởng quốc tế vô sản và tư tưởng lấy quốc gia dân tộc làm trung tâm của đời sống chính trị.

Hưng Quốc cần nhận diện đúng sự khác biệt này.

2. LENIN CÓ PHỦ NHẬN QUYỀN DÂN TỘC HAY KHÔNG?

Không thể kết luận rằng Lenin phủ nhận hoàn toàn quyền dân tộc.

Trong tác phẩm The Socialist Revolution and the Right of Nations to Self-Determination năm 1916, Lenin bảo vệ quyền tự quyết của các dân tộc, kể cả quyền tách khỏi quốc gia đang thống trị để thành lập quốc gia độc lập.

Ông cho rằng không thể nói đến chủ nghĩa quốc tế vô sản thực sự nếu người lao động ở các dân tộc bị áp bức không được quyền quyết định tương lai chính trị của mình.

Lenin cũng phân biệt quyền tự quyết với việc bắt buộc phải ly khai. Một dân tộc có quyền lựa chọn độc lập, nhưng quyền ấy không có nghĩa mọi dân tộc đều phải tách ra thành những quốc gia riêng biệt.

Đây là một điểm quan trọng.

Lenin không đặt vấn đề dân tộc hoàn toàn ra ngoài chương trình cách mạng. Ông xem giải phóng các dân tộc bị áp bức là một bộ phận của cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc.

Tuy nhiên, ông cũng không xem quốc gia dân tộc là hình thức chính trị cuối cùng của nhân loại.

Trong tư tưởng Lenin, sự giải phóng dân tộc là một giai đoạn cần thiết, nhưng mục tiêu xã hội chủ nghĩa vẫn hướng đến sự xích lại gần nhau và cuối cùng là sự hợp nhất của các dân tộc trong một cộng đồng rộng lớn hơn.

Vì vậy, cần phân biệt:

  • Quyền dân tộc tự quyết.
  • Quyền tồn tại và phát triển của một quốc gia độc lập.
  • Chủ nghĩa quốc tế vô sản.
  • Viễn cảnh lâu dài về một cộng đồng nhân loại vượt qua đối kháng dân tộc.

Bốn vấn đề này có liên hệ nhưng không đồng nhất.

3. MỘT DÂN TỘC CÓ PHẢI CHỈ LÀ MỘT HÌNH THỨC LỊCH SỬ TẠM THỜI?

Đây là câu hỏi Hưng Quốc cần đặt ra.

Một dân tộc không chỉ được hình thành bởi quan hệ sản xuất hay vị trí giai cấp.

Một dân tộc còn có:

  • Lịch sử chung.
  • Ngôn ngữ.
  • Ký ức cộng đồng.
  • Văn hóa.
  • Phong tục và tập quán.
  • Không gian địa lý.
  • Những biểu tượng lịch sử.
  • Cảm thức thuộc về.
  • Ý chí cùng tồn tại và xây dựng tương lai.

Những yếu tố ấy không phải lúc nào cũng đồng nhất, nhưng chúng tạo nên một cộng đồng có chiều sâu lịch sử.

Một người Việt có thể là công nhân, nông dân, doanh nhân, trí thức hoặc công chức. Có thể theo Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, một tín ngưỡng khác hoặc không theo tôn giáo nào.

Những khác biệt ấy không làm họ mất đi tư cách thành viên của cộng đồng dân tộc Việt Nam.

Một người có thể khác biệt về quan điểm chính trị nhưng vẫn có quyền yêu nước, bảo vệ đất nước và tham gia xây dựng tương lai dân tộc.

Do đó, Hưng Quốc không thể xem dân tộc chỉ là một công cụ lịch sử phục vụ một mục tiêu giai cấp.

Dân tộc là một cộng đồng lịch sử – văn hóa và cũng là một chủ thể có quyền tự quyết về tương lai chính trị của mình.

Điều này không có nghĩa dân tộc phải được tuyệt đối hóa, hoặc mọi hành động nhân danh dân tộc đều chính đáng.

Một quốc gia cũng có thể áp bức công dân của mình. Một chính quyền cũng có thể nhân danh chủ quyền để hạn chế những quyền cơ bản.

Bởi vậy, quyền dân tộc tự quyết phải đi cùng quyền con người và quyền công dân.

4. QUỐC TẾ HỢP TÁC KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI XÓA BỎ BẢN SẮC

Hưng Quốc không chủ trương đóng cửa dân tộc.

Một quốc gia không thể phát triển bằng cách cô lập mình khỏi thế giới.

Khoa học, thương mại, công nghệ, giáo dục, văn hóa và những giá trị tiến bộ của nhân loại đều có thể trở thành nguồn lực phát triển.

Nhưng hội nhập không đồng nghĩa với đánh mất quyền tự quyết.

Một dân tộc có thể hợp tác với nhiều quốc gia mà không phải từ bỏ ngôn ngữ, lịch sử, văn hóa và lợi ích chính đáng của mình.

Có thể tiếp nhận khoa học của thế giới nhưng vẫn phát triển năng lực nghiên cứu trong nước.

Có thể tiếp nhận công nghệ nhưng không biến mình thành một thị trường phụ thuộc.

Có thể học hỏi mô hình quản trị của quốc gia khác nhưng không sao chép máy móc.

Có thể tham gia các thiết chế quốc tế nhưng vẫn bảo vệ quyền tự quyết trong khuôn khổ những cam kết quốc tế hợp pháp.

Hưng Quốc xác lập một nguyên tắc:

Hợp tác quốc tế phải làm tăng năng lực của các dân tộc, không phải làm suy giảm quyền tự chủ của họ.

Cộng đồng nhân loại càng phát triển càng cần những quốc gia có năng lực hợp tác, có trách nhiệm và có bản sắc.

5. NGHỊCH LÝ CỦA CHỦ NGHĨA CỘNG SẢN: XÂY DỰNG XÃ HỘI KHÔNG CÒN NHÀ NƯỚC

Đây là một trong những vấn đề sâu nhất trong cuộc đối thoại với Lenin.

Trong Nhà nước và Cách mạng năm 1917, Lenin trình bày quan niệm Marx – Engels về sự tiêu biến của Nhà nước.

Theo cách nhìn ấy, Nhà nước không phải một thiết chế tồn tại vĩnh viễn trong mọi hình thái xã hội. Nó hình thành trong những điều kiện lịch sử nhất định, đặc biệt gắn với sự đối kháng giai cấp.

Khi xã hội không còn giai cấp đối kháng, bộ máy Nhà nước với tư cách công cụ thống trị của một giai cấp đối với giai cấp khác sẽ dần mất đi cơ sở tồn tại.

Lenin phân biệt giai đoạn chuyển tiếp lên chủ nghĩa cộng sản với giai đoạn cộng sản phát triển cao.

Trong thời kỳ chuyển tiếp, giai cấp vô sản cần nắm quyền lực chính trị và sử dụng Nhà nước để cải tạo những quan hệ xã hội cũ.

Trong giai đoạn cộng sản phát triển cao, khi điều kiện kinh tế và ý thức xã hội đã thay đổi sâu sắc, sự quản lý con người bằng một bộ máy cưỡng chế đặc biệt được cho là sẽ không còn cần thiết như trước.

Những chức năng quản lý xã hội dần trở thành công việc tự quản lý của cộng đồng.

Đó là hình ảnh một xã hội mà con người không còn cần một bộ máy quyền lực đứng trên mình để buộc họ phải tuân thủ những quy tắc sống chung.

Ở đây có một lý tưởng đáng chú ý:

Con người không chỉ được giải phóng khỏi sự áp bức bên ngoài, mà còn đạt đến trình độ tự ý thức và tự quản lý.

Nhưng từ lý tưởng ấy xuất hiện một nghịch lý chính trị.

Muốn tiến tới một xã hội không cần bộ máy quyền lực cưỡng chế, phải đi qua một thời kỳ mà quyền lực chính trị được tập trung và sử dụng để cải tạo xã hội.

Câu hỏi đặt ra là:

Ai kiểm soát những người được trao quyền lực để xây dựng xã hội không còn quyền lực?

6. TỪ QUYỀN LỰC CÁCH MẠNG ĐẾN LỜI HỨA TỰ TIÊU BIẾN

Trong logic Lenin, quyền lực của giai cấp vô sản trong thời kỳ chuyển tiếp không phải mục tiêu cuối cùng.

Nó được xem là phương tiện lịch sử để xóa bỏ những quan hệ xã hội cũ và tạo điều kiện cho xã hội cộng sản hình thành.

Nhưng một phương tiện được trao quyền lực rất lớn có thể phát sinh những vấn đề riêng.

Một tổ chức có thể tin rằng mình đại diện cho giai cấp công nhân.

Một bộ máy có thể tin rằng mình đang bảo vệ thành quả cách mạng.

Một người lãnh đạo có thể cho rằng quyền lực tập trung là cần thiết vì xã hội chưa đủ điều kiện để tự quản lý.

Những lập luận ấy có thể tiếp tục được sử dụng qua nhiều thế hệ.

Vấn đề không chỉ là người nắm quyền có ý định tốt hay xấu.

Vấn đề là ai có quyền xác định xã hội đã đủ trưởng thành hay chưa, ai có quyền tuyên bố thời kỳ chuyển tiếp còn phải kéo dài bao lâu và ai có quyền kiểm tra quyết định ấy.

Nếu chính tổ chức đang nắm quyền được quyền tự xác định tất cả những vấn đề trên, thì cơ chế kiểm soát quyền lực sẽ nằm ở đâu?

Hưng Quốc đặt ra một câu hỏi:

Một quyền lực được trao để xây dựng xã hội không còn cần quyền lực có thể tự trở thành một quyền lực không chịu sự kiểm soát hay không?

Đây là câu hỏi cần được giải quyết bằng thiết chế, không thể chỉ bằng niềm tin vào lý tưởng.

7. TỰ Ý THỨC CỦA CON NGƯỜI VÀ GIỚI HẠN CỦA SỰ CƯỠNG CHẾ

Lý tưởng về một xã hội tự giác có một nội dung triết học đáng chú ý.

Con người không phải lúc nào cũng cần bị giám sát mới có thể sống có trách nhiệm.

Một người có thể giữ lời hứa vì danh dự.

Một người có thể không trộm cắp dù không có cảnh sát.

Một cộng đồng có thể tự quản lý những công việc chung mà không cần một bộ máy hành chính cồng kềnh.

Một người lao động có thể hợp tác vì nhận thức được lợi ích chung, chứ không chỉ vì sợ bị trừng phạt.

Đó là năng lực tự quản lý của con người.

Hưng Quốc không phủ nhận khả năng xã hội phát triển đến mức nhu cầu cưỡng chế giảm đi.

Nhưng cần phân biệt ba vấn đề:

Một là, con người có ý thức tự giác.

Hai là, cộng đồng có năng lực tự quản lý.

Ba là, xã hội có thể loại bỏ hoàn toàn nhu cầu về những thiết chế bảo vệ quyền và giải quyết tranh chấp hay không.

Ba điều này không nhất thiết xảy ra đồng thời.

Ngay cả trong một cộng đồng có ý thức tự giác cao vẫn có thể xuất hiện bất đồng về lợi ích, tranh chấp tài sản, vi phạm cam kết và những hành vi xâm phạm quyền của người khác.

Một xã hội có thể giảm sự cưỡng chế tùy tiện nhưng vẫn cần những thiết chế công bằng để bảo vệ người yếu thế và giải quyết xung đột.

Tự giác không có nghĩa là không cần quy tắc.

Tự quản không có nghĩa là không cần trách nhiệm.

Xã hội càng phát triển càng cần những thiết chế có năng lực bảo vệ tự do, thay vì chỉ có bộ máy cưỡng chế.

8. CÂU HỎI KHÓ NHẤT: NGƯỜI CÓ QUYỀN LỰC CÓ TỰ NGUYỆN TỪ BỎ QUYỀN LỰC KHÔNG?

Đây là điểm cần đi sâu hơn trong cuộc đối thoại với Lenin.

Lý tưởng về sự tiêu biến của Nhà nước đặt cơ sở trên sự thay đổi của điều kiện kinh tế, xã hội và ý thức con người.

Nhưng trong thực tế chính trị, quyền lực không chỉ là một chức năng quản lý.

Nó còn gắn với khả năng quyết định, phân bổ nguồn lực, bổ nhiệm nhân sự, kiểm soát thông tin và định đoạt lợi ích.

Người đang nắm quyền có thể tự nhận rằng mình đang phục vụ xã hội.

Nhưng quyền lực cũng có thể tạo ra những lợi ích gắn với chính sự tồn tại của bộ máy quyền lực.

Một tổ chức có thể bắt đầu bằng mục tiêu giải phóng con người, nhưng những người đang nắm giữ vị trí trong tổ chức ấy có thể hình thành lợi ích riêng.

Một thế hệ lãnh đạo có thể tuyên bố quyền lực chỉ là phương tiện, nhưng thế hệ kế nhiệm không nhất thiết có cùng nhận thức.

Vì vậy, không thể chỉ đặt niềm tin vào sự tự nguyện từ bỏ quyền lực.

Phải có cơ chế khiến quyền lực không thể tùy tiện kéo dài, mở rộng hoặc tự miễn trừ trách nhiệm.

Hưng Quốc đặt ra bốn yêu cầu:

  • Quyền lực phải có nguồn gốc ủy nhiệm.
  • Quyền hạn phải được xác định rõ trong Hiến pháp và pháp luật.
  • Người nắm quyền phải chịu giám sát và trách nhiệm.
  • Quyền lực phải có khả năng chuyển giao, thay thế hoặc thu hồi theo những thủ tục hợp pháp.

Đây là khác biệt giữa hy vọng người cầm quyền sẽ tự nguyện từ bỏ quyền lực và thiết kế một trật tự trong đó không ai có thể sở hữu quyền lực vô thời hạn.

9. ĐỒNG THUẬN XÃ HỘI KHÔNG PHẢI LÀ ĐỒNG NHẤT TƯ TƯỞNG

Một quốc gia cần đồng thuận.

Nhưng đồng thuận không có nghĩa là mọi người phải suy nghĩ giống nhau.

Trong một xã hội hiện đại, công dân có thể khác nhau về:

  • Quan điểm kinh tế.
  • Lựa chọn chính trị.
  • Tín ngưỡng.
  • Lối sống.
  • Quan niệm lịch sử.
  • Mô hình phát triển.
  • Cách phân phối nguồn lực.

Những khác biệt ấy không nhất thiết làm suy yếu quốc gia.

Ngược lại, nếu được giải quyết bằng pháp luật và đối thoại, chúng có thể giúp xã hội phát hiện sai lầm và tìm ra những phương án tốt hơn.

Hưng Quốc phân biệt ba khái niệm.

Đồng thuận xã hội: Sự thống nhất về những nguyên tắc nền tảng để cùng tồn tại và phát triển.

Đồng nhất tư tưởng: Yêu cầu mọi người phải suy nghĩ, tin tưởng và phát biểu giống nhau.

Đoàn kết quốc gia: Khả năng hợp tác giữa những con người khác biệt vì lợi ích chung.

Một quốc gia cần đồng thuận và đoàn kết. Nhưng không cần đồng nhất tư tưởng.

Đồng thuận có giá trị khi được hình thành trên cơ sở tự do lựa chọn, thông tin đầy đủ và quyền phản biện.

Sự im lặng do sợ hãi không phải đồng thuận.

Sự phục tùng do thiếu lựa chọn không phải đoàn kết tự nguyện.

Một xã hội không có bất đồng chưa chắc là một xã hội đồng thuận. Có thể đó chỉ là một xã hội không có điều kiện để thể hiện bất đồng.

10. CỘNG ĐỒNG CHÍNH TRỊ: AI LÀ NGƯỜI THUỘC VỀ QUỐC GIA?

Đây là câu hỏi có ý nghĩa đặc biệt đối với Việt Nam.

Một cộng đồng chính trị không thể chỉ được xác định bằng sự trung thành với một tổ chức.

Cũng không thể xác định tư cách thành viên của quốc gia bằng sự giống nhau về tín ngưỡng, quan điểm hay nguồn gốc gia đình.

Hưng Quốc cần phân biệt ba tầng khái niệm:

Đồng bào: Quan hệ văn hóa, lịch sử, tình cảm và cộng đồng dân tộc.

Nhân dân: Chủ thể của quyền lực chính trị, những người có quyền tham gia quyết định vận mệnh quốc gia theo trật tự hiến định.

Công dân: Tư cách pháp lý xác lập quyền và nghĩa vụ của một cá nhân đối với Nhà nước.

Ba khái niệm này có quan hệ với nhau nhưng không thể tùy tiện thay thế nhau.

Một người có thể không đồng tình với chính quyền nhưng vẫn là đồng bào.

Một người có thể sống ở nước ngoài nhưng vẫn gắn bó với cộng đồng dân tộc.

Một công dân có thể có niềm tin khác với đa số nhưng vẫn có đầy đủ quyền bình đẳng trước pháp luật.

Không một tổ chức chính trị nào được độc quyền quyết định ai được xem là người yêu nước và ai bị loại khỏi cộng đồng quốc gia chỉ vì bất đồng chính kiến.

Quốc gia thuộc về cộng đồng công dân và các thế hệ dân tộc, không phải tài sản của một tổ chức.

11. BẢN SẮC DÂN TỘC KHÔNG PHẢI LÀ SỰ THUẦN NHẤT

Một dân tộc có thể có nhiều vùng văn hóa, nhiều phương ngữ, nhiều tôn giáo và những ký ức lịch sử khác nhau.

Bản sắc dân tộc không phải sự đồng nhất tuyệt đối.

Một người Việt Nam ở miền Bắc, miền Trung hay miền Nam có thể có những phong tục, cách ứng xử và kinh nghiệm lịch sử khác nhau.

Một cộng đồng dân tộc thiểu số có thể có ngôn ngữ và truyền thống riêng.

Một gia đình có thể gìn giữ tôn giáo qua nhiều thế hệ.

Những khác biệt ấy không phải lý do để chia cắt cộng đồng quốc gia.

Ngược lại, một quốc gia có năng lực hội tụ là quốc gia có thể bảo vệ sự đa dạng trong một trật tự bình đẳng.

Hưng Quốc không xem bản sắc dân tộc là một khuôn mẫu cứng nhắc.

Bản sắc là một quá trình liên tục được tạo dựng qua lịch sử, giao lưu, tiếp nhận và sáng tạo.

Cội nguồn giúp cộng đồng nhận ra mình.

Hội tụ giúp cộng đồng lớn mạnh.

Khai phóng giúp cộng đồng không bị đóng kín.

Sáng tạo giúp cộng đồng có tương lai.

12. CASE STUDY: QUAN NIỆM QUỐC GIA VÀ DÂN TỘC TRONG TƯ TƯỞNG LENIN

Hai tác phẩm cần được khảo sát trực tiếp là:

The Socialist Revolution and the Right of Nations to Self-Determination năm 1916 và The State and Revolution năm 1917.

Tác phẩm thứ nhất cho thấy Lenin không phủ nhận quyền dân tộc tự quyết.

Ông cho rằng một dân tộc bị áp bức phải có quyền lựa chọn độc lập, và việc công nhận quyền ấy là điều kiện để xây dựng sự tin cậy giữa người lao động thuộc các dân tộc khác nhau.

Nhưng ông cũng xác định mục tiêu lâu dài của chủ nghĩa xã hội là vượt qua sự chia cắt dân tộc và tiến tới sự hợp nhất của nhân loại.

Tác phẩm thứ hai đặt ra vấn đề Nhà nước sẽ mất dần chức năng cưỡng chế khi những điều kiện xã hội tạo ra sự đối kháng giai cấp không còn tồn tại.

Như vậy, trong tư tưởng Lenin có một trình tự lý luận:

Giải phóng các dân tộc bị áp bức.

Xây dựng quyền lực chính trị của giai cấp vô sản.

Cải tạo những quan hệ kinh tế và xã hội cũ.

Tiến tới xã hội không còn đối kháng giai cấp.

Làm cho bộ máy Nhà nước với tư cách công cụ cưỡng chế dần tiêu biến.

Đây là một viễn cảnh lịch sử có tính hệ thống.

Nhưng Hưng Quốc phải kiểm tra một khoảng trống quan trọng:

Trong quá trình chuyển tiếp ấy, quyền tự quyết của các dân tộc được bảo vệ bằng cơ chế nào nếu quyền lực chính trị tập trung vào một tổ chức?

Và nếu tổ chức ấy cho rằng mình đại diện cho lợi ích chung của giai cấp vô sản quốc tế, điều gì bảo đảm rằng lợi ích cụ thể của một dân tộc không bị xem nhẹ khi có xung đột?

Đây không phải câu hỏi phủ nhận chủ nghĩa quốc tế. Đây là câu hỏi về cách bảo vệ quyền tự quyết trong một trật tự chính trị rộng lớn hơn.

13. PHẢN ĐỀ: ĐOÀN KẾT QUỐC TẾ CÓ THỂ THAY THẾ TRÁCH NHIỆM QUỐC GIA KHÔNG?

Không thể.

Một người có thể có trách nhiệm với nhân loại nhưng vẫn có trách nhiệm đặc biệt đối với cộng đồng mà mình thuộc về.

Một quốc gia có thể tham gia giải quyết những vấn đề toàn cầu nhưng vẫn phải bảo vệ người dân, lãnh thổ, môi trường, văn hóa và lợi ích hợp pháp của mình.

Một cộng đồng có thể đoàn kết với người lao động ở quốc gia khác mà không cần từ bỏ quyền tự quyết của dân tộc mình.

Tình đoàn kết quốc tế không nên trở thành lý do để một tổ chức bên ngoài quyết định thay cho một cộng đồng dân tộc.

Ngược lại, chủ quyền quốc gia cũng không thể được sử dụng để biện minh cho việc xâm phạm quyền con người hoặc đàn áp những người bất đồng chính kiến.

Hưng Quốc không tuyệt đối hóa quốc gia cũng không tuyệt đối hóa quốc tế.

Quốc gia là một cộng đồng chính trị cần có quyền tự quyết.

Quốc tế là không gian hợp tác giữa các cộng đồng chính trị và các dân tộc.

Nhân loại là cộng đồng rộng lớn hơn, nơi những vấn đề chung đòi hỏi trách nhiệm chung.

Ba tầng ấy cần được đặt trong quan hệ bổ sung, không phải quan hệ loại trừ.

14. HƯNG QUỐC: ĐỒNG THUẬN TRÊN NỀN TẢNG HIẾN PHÁP, KHÔNG PHẢI SỰ PHỤC TÙNG

Nếu một quốc gia muốn duy trì đoàn kết lâu dài, không thể chỉ dựa vào khẩu hiệu yêu nước hoặc lời kêu gọi thống nhất.

Phải có một nền tảng hiến định để mọi người cùng chấp nhận những nguyên tắc cơ bản.

Nền tảng ấy bao gồm:

  • Chủ quyền thuộc về nhân dân.
  • Mọi công dân bình đẳng trước pháp luật.
  • Quyền con người và quyền công dân được bảo vệ.
  • Quyền lực nhà nước có giới hạn.
  • Các cơ quan công quyền chịu trách nhiệm.
  • Tư pháp có tính độc lập.
  • Quyền phản biện và bất đồng được bảo vệ.
  • Các cộng đồng văn hóa, tôn giáo và dân tộc được tôn trọng.
  • Quyền tự quyết của quốc gia được bảo vệ trong quan hệ quốc tế.
  • Việc chuyển giao quyền lực phải tuân theo Hiến pháp và pháp luật.

Đồng thuận hiến định không đòi hỏi mọi người phải có cùng một triết lý sống.

Nó chỉ đòi hỏi mọi người tôn trọng những nguyên tắc giúp họ có thể cùng tồn tại trong một cộng đồng chính trị công bằng.

Đây là sự khác biệt giữa một quốc gia dựa trên quyền công dân và một cộng đồng bị ràng buộc bởi sự trung thành với một tổ chức.

15. QUY LUẬT VẬN HÀNH CỦA ĐỒNG THUẬN VÀ CỘNG ĐỒNG CHÍNH TRỊ

Từ cuộc đối thoại với Lenin, Hưng Quốc có thể xác lập những nguyên tắc:

Không lấy chủ nghĩa quốc tế làm lý do xóa bỏ quyền tự quyết dân tộc.

Không lấy chủ nghĩa dân tộc làm lý do phủ nhận trách nhiệm với nhân loại.

Không lấy đoàn kết làm lý do cấm đoán bất đồng.

Không lấy đồng thuận làm lý do áp đặt đồng nhất tư tưởng.

Không lấy đa số làm lý do tước bỏ quyền cơ bản của thiểu số.

Không lấy chủ quyền quốc gia làm lý do để quyền lực đứng trên pháp luật.

Không lấy lý tưởng về xã hội tự giác làm lý do trì hoãn việc kiểm soát quyền lực hôm nay.

Không lấy sự tự nguyện từ bỏ quyền lực trong tương lai làm cơ sở để trao quyền lực vô hạn trong hiện tại.

Một quốc gia trưởng thành phải có khả năng hội tụ những con người khác biệt mà không xóa bỏ phẩm giá và bản sắc của họ.

Một cộng đồng chính trị bền vững phải được xây dựng bằng sự tự nguyện, quyền bình đẳng, trách nhiệm và những nguyên tắc hiến định.

Một nền đoàn kết có giá trị không phải là sự im lặng của những người bất đồng, mà là khả năng cùng tồn tại và hợp tác dù còn bất đồng.

KẾT LUẬN: QUỐC GIA LÀ CỘNG ĐỒNG CỦA NHỮNG CON NGƯỜI KHÁC BIỆT

Chủ nghĩa quốc tế vô sản của Marx – Lenin hướng đến một cộng đồng nhân loại vượt qua sự đối kháng giai cấp và sự chia cắt dân tộc.

Lenin thừa nhận quyền tự quyết của các dân tộc trong cuộc đấu tranh chống áp bức, nhưng ông không xem quốc gia dân tộc là hình thức tồn tại cuối cùng của nhân loại.

Ông cũng hình dung một xã hội mà con người có ý thức tự giác đủ cao để những chức năng cưỡng chế của Nhà nước dần trở nên không cần thiết.

Đó là một lý tưởng xã hội có tính triết học và lịch sử.

Nhưng Hưng Quốc đặt ra ba giới hạn.

Thứ nhất, không thể lấy tương lai nhân loại làm lý do để xem nhẹ quyền tự quyết của các dân tộc trong hiện tại.

Thứ hai, không thể lấy lý tưởng về sự tự giác trong tương lai làm lý do để trao quyền lực không giới hạn cho những người đang nắm quyền hôm nay.

Thứ ba, không thể lấy đoàn kết làm lý do buộc mọi công dân phải đồng nhất tư tưởng.

Hưng Quốc nhìn nhận con người trước hết là chủ thể có phẩm giá và quyền tự chủ.

Dân tộc là cộng đồng lịch sử – văn hóa có quyền quyết định tương lai của mình.

Quốc gia là cộng đồng chính trị được xây dựng để bảo vệ quyền, lợi ích và tương lai của những con người thuộc về cộng đồng ấy.

Nhân loại là không gian hợp tác rộng lớn hơn, nơi các quốc gia và dân tộc cùng giải quyết những vấn đề chung.

Một quốc gia không cần mọi người giống nhau.

Một dân tộc không cần mọi người có cùng niềm tin.

Một cộng đồng chính trị không cần mọi người trung thành với cùng một tổ chức.

Điều cần thiết là mọi người được bình đẳng trước pháp luật, có quyền tham gia quyết định tương lai chung, có trách nhiệm bảo vệ lợi ích cộng đồng và có khả năng giải quyết bất đồng bằng những thiết chế công bằng.

Và đây là nguyên lý Hưng Quốc cần giữ:

Đoàn kết không phải là xóa bỏ khác biệt. Đồng thuận không phải là phục tùng. Quốc tế hợp tác không phải là từ bỏ bản sắc. Tự giác không phải là từ bỏ pháp quyền.

Một xã hội văn minh không được đo bằng việc có bao nhiêu người cùng nói một điều, mà còn bằng khả năng bảo vệ quyền của những người có suy nghĩ khác biệt.

Một quốc gia mạnh không phải quốc gia có mọi người cùng phục tùng một trung tâm quyền lực, mà là quốc gia có thể huy động trí tuệ, tài năng và trách nhiệm của những con người khác biệt vào một tương lai chung.

CHUYỂN TIẾP SANG CHƯƠNG XXII

Đến đây, cuộc đối thoại đã đi qua bốn chiều của sức mạnh con người và một tầng liên kết cộng đồng.

Dân Mạnh tạo nên con người có khả năng đứng vững.

Quốc Trí tạo nên năng lực hiểu biết.

Quốc Tài tạo nên năng lực hành động.

Quốc Đức tạo nên khả năng tự giới hạn và chịu trách nhiệm.

Đồng thuận xã hội tạo nên khả năng hợp tác giữa những con người khác biệt.

Nhưng một cộng đồng chính trị dù có bản sắc và đồng thuận vẫn chưa thể tự bảo đảm tương lai nếu không có một hệ thống tổ chức và thiết chế đủ năng lực.

Câu hỏi tiếp theo là:

Làm thế nào tổ chức xã hội, phân công quyền lực và xây dựng những thiết chế có khả năng phục vụ cộng đồng mà không biến thành công cụ thống trị cộng đồng?

Đó là bước chuyển sang vấn đề Nhà nước, tổ chức xã hội và thiết kế quyền lực trong cuộc đối thoại tiếp theo.

TÀI LIỆU GỐC VÀ THAM KHẢO

  1. Karl Marx và Friedrich Engels, Manifesto of the Communist Party, 1848, đặc biệt Chương II.
  2. V. I. Lenin, The Socialist Revolution and the Right of Nations to Self-Determination, 1916.
  3. V. I. Lenin, The State and Revolution, 1917, đặc biệt Chương IV và Chương V.
  4. Karl Marx, Critique of the Gotha Programme, 1875.
  5. V. I. Lenin, The Question of Nationalities or Autonomisation, 1922.

Nguyên tắc nghiên cứu: Phân biệt chủ nghĩa quốc tế vô sản, quyền tự quyết dân tộc và quan niệm về sự tiêu biến của Nhà nước. Không đồng nhất lý tưởng triết học với kết quả lịch sử; không suy diễn động cơ của cá nhân hoặc tổ chức khi chưa có chứng cứ.


0 nhận xét:

Đăng nhận xét

 
Design by Free WordPress Themes | Bloggerized by Lasantha - Premium Blogger Themes | LunarPages Coupon Code