CHƯƠNG 2 - ĐỐI THOẠI HƯNG QUỐC VỚI LEON TROTSKY Giữa Cách mạng Thường trực và Kiến quốc Thường trực

ĐỐI THOẠI HƯNG QUỐC VỚI LEON TROTSKY

Giữa Cách mạng Thường trực và Kiến quốc Thường trực

CHƯƠNG 2

CÁCH MẠNG THƯỜNG TRỰC

Từ Cách mạng 1905 đến một lý thuyết về sự chuyển hóa không ngừng

Nếu Chương 1 trả lời câu hỏi Trotsky là ai, thì Chương 2 phải đi thẳng vào câu hỏi quan trọng nhất của ông:

Cách mạng phải đi đến đâu khi những nhiệm vụ ban đầu của nó đã hoàn thành?

Đây là nơi Trotsky bắt đầu khác biệt với nhiều cách hiểu về cách mạng trong phong trào Marxist đầu thế kỷ XX.

Ông không xem cách mạng dân chủ và cách mạng xã hội chủ nghĩa là hai chiếc hộp hoàn toàn tách biệt, giữa chúng nhất thiết phải có một thời kỳ ổn định kéo dài.

Ngược lại, từ kinh nghiệm Nga, ông cho rằng trong những điều kiện lịch sử nhất định, một cuộc cách mạng dân chủ có thể chuyển tiếp trực tiếp sang những nhiệm vụ xã hội chủ nghĩa, và khi đã bắt đầu, quá trình ấy không thể được hiểu như một sự kiện đơn lẻ rồi kết thúc. (Marxists Internet Archive )

Nhưng để hiểu tại sao Trotsky đi đến kết luận ấy, phải trở lại năm 1905.

I. MỘT KHÁI NIỆM KHÔNG RA ĐỜI NĂM 1930

“Cách mạng Thường trực” thường được gắn với tác phẩm The Permanent Revolution năm 1930.

Điều đó đúng về mặt thư mục, nhưng dễ gây hiểu nhầm về nguồn gốc tư tưởng.

Năm 1930 chỉ là thời điểm Trotsky hệ thống hóa và bảo vệ lại một lý thuyết mà ông cho rằng đã hình thành từ đầu năm 1905.

Chính Trotsky sau này nhấn mạnh rằng những yếu tố căn bản của lý thuyết đã xuất hiện từ thời kỳ Cách mạng 1905. Ông xem Results and Prospects là văn bản nền tảng của cách tư duy ấy. (Marxists Internet Archive)

Điều này rất quan trọng.

Bởi nếu chỉ đọc Trotsky năm 1930, người đọc dễ tưởng rằng “Cách mạng Thường trực” là sản phẩm của cuộc đấu tranh chống Stalin.

Không phải.

Stalin làm cho lý thuyết ấy trở thành một vũ khí trong cuộc đấu tranh nội bộ của Đảng Cộng sản Liên Xô, nhưng Stalin không phải nguồn gốc của nó.

Nguồn gốc sâu xa nằm ở cách Trotsky giải thích Cách mạng Nga 1905 và vấn đề phát triển không đồng đều.

II. NƯỚC NGA VÀ BÀI TOÁN “ĐI SAU NHƯNG CÓ THỂ ĐI TRƯỚC”

Trotsky đứng trước một nghịch lý lịch sử.

Nga rõ ràng không phát triển giống Anh, Pháp hay Đức.

Nhưng Nga cũng không hoàn toàn là một xã hội tiền hiện đại.

Một nền kinh tế tư bản chủ nghĩa đã phát triển ở một số trung tâm.

Các thành phố công nghiệp xuất hiện.

Một giai cấp công nhân hiện đại hình thành.

Trong khi đó, chế độ chính trị vẫn mang những đặc điểm của một nhà nước chuyên chế và phần lớn dân cư vẫn là nông dân.

Một xã hội có thể lạc hậu và hiện đại cùng lúc.

Đây là một trong những điểm Trotsky nhìn thấy rất sớm.

Từ đó ông không đặt câu hỏi:

Nga đang ở “giai đoạn nào” theo một bảng phân loại cố định?

Ông đặt câu hỏi khác:

Các yếu tố của những thời đại khác nhau đang kết hợp với nhau như thế nào trong cùng một quốc gia?

Đó là cơ sở để ông phát triển cách giải thích về phát triển không đồng đều và kết hợp.

Trong Results and Prospects, cấu trúc của lập luận đã thể hiện rất rõ: Trotsky đi từ “những đặc điểm của phát triển lịch sử Nga”, qua quan hệ giữa thành thị và tư bản, cách mạng và giai cấp vô sản, đến vấn đề giai cấp vô sản nắm quyền, chế độ vô sản, điều kiện của chủ nghĩa xã hội và quan hệ giữa Nga với châu Âu. (Marxists Internet Archive)

III. 1905: KHI CÁCH MẠNG KHÔNG ĐI THEO SÁCH GIÁO KHOA

Cách mạng Nga năm 1905 thất bại trong việc lật đổ chế độ Nga hoàng.

Nhưng đối với Trotsky, thất bại ấy không đồng nghĩa với vô nghĩa.

Nó cho ông một kinh nghiệm chính trị mà các lý thuyết trừu tượng không thể cung cấp.

Ông chứng kiến công nhân bước lên sân khấu chính trị.

Ông tham gia Xô viết St. Petersburg.

Ông nhìn thấy sự tương tác giữa công nhân, nông dân, trí thức, các lực lượng tự do và nhà nước.

Và ông nhận ra một điều:

Cách mạng không vận hành theo những ranh giới giai đoạn hoàn toàn sạch sẽ.

Một nhiệm vụ có thể mở ra một nhiệm vụ khác.

Một cuộc đấu tranh chống chuyên chế có thể nhanh chóng đặt ra câu hỏi về quyền sở hữu.

Một cuộc đấu tranh dân chủ có thể đưa vấn đề quyền lực giai cấp lên phía trước.

Và khi những lực lượng xã hội mới bước vào chính quyền, họ có thể không còn bằng lòng với việc hoàn thành những nhiệm vụ ban đầu.

Đây là mầm mống của “thường trực”.

IV. “THƯỜNG TRỰC” KHÔNG ĐƠN GIẢN CÓ NGHĨA “LUÔN LUÔN NỔI DẬY”

Đây là điểm cần làm rõ ngay từ đầu.

Nếu hiểu “Cách mạng Thường trực” là:

“Xã hội phải liên tục nổi loạn, chiến tranh và đảo lộn”,

thì đó là một cách hiểu quá đơn giản.

Trong phần mở đầu The Permanent Revolution, Trotsky giải thích khái niệm này theo nhiều tầng.

Ông cho rằng cách mạng thường trực trước hết liên quan đến sự chuyển tiếp từ cách mạng dân chủ sang cách mạng xã hội chủ nghĩa.

Thứ hai, nó nói đến quá trình biến đổi liên tục của những quan hệ xã hội sau khi giai cấp cách mạng giành được quyền lực.

Thứ ba, nó mang tính quốc tế: cách mạng xã hội chủ nghĩa bắt đầu trên nền tảng quốc gia nhưng theo Trotsky không thể hoàn tất trong phạm vi một quốc gia cô lập. (Marxists Internet Archive +1)

Vì vậy, có thể tóm tắt cấu trúc tư tưởng của Trotsky thành ba tầng:

1. Chuyển tiếp

Dân chủ → chính quyền công nhân → nhiệm vụ xã hội chủ nghĩa

2. Biến đổi liên tục

Cách mạng chính trị → biến đổi kinh tế, xã hội, kỹ thuật, văn hóa và đời sống

3. Quốc tế hóa

Cách mạng quốc gia → cách mạng quốc tế → xã hội chủ nghĩa toàn cầu

Ba tầng này kết hợp thành khái niệm “thường trực”.

V. CÁCH MẠNG DÂN CHỦ CÓ THỂ “VƯỢT QUA” CHÍNH MÌNH

Đây là điểm lý luận quan trọng nhất.

Theo cách nhìn truyền thống mà Trotsky phản bác, những quốc gia phát triển muộn trước hết phải hoàn thành một cuộc cách mạng dân chủ-tư sản, sau đó trải qua một giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa, rồi mới đến cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa.

Trotsky cho rằng con đường đó không nhất thiết áp dụng nguyên xi cho mọi quốc gia.

Trong The Permanent Revolution, ông viết rằng với những quốc gia có sự phát triển tư sản muộn, những nhiệm vụ dân chủ có thể dẫn tới chính quyền của giai cấp công nhân; chính quyền đó lại nhanh chóng phải đối diện với những nhiệm vụ xã hội chủ nghĩa. (Marxists Internet Archive )

Đây là một luận điểm có sức hấp dẫn lớn.

Bởi nó nói rằng:

Lịch sử không nhất thiết bắt mọi quốc gia phải đi cùng một con đường.

Một nước đi sau có thể học từ nước đi trước.

Một xã hội có thể kết hợp những hình thức cũ và mới.

Một dân tộc có thể rút ngắn một số bước phát triển.

Nhưng chính tại đây Hưng Quốc phải dừng lại và đặt một câu hỏi:

Rút ngắn con đường phát triển có đồng nghĩa với việc có thể bỏ qua những điều kiện để phát triển hay không?

Đây là ranh giới cực kỳ quan trọng.

VI. RÚT NGẮN KHÁC VỚI BỎ QUA

Một quốc gia có thể đi tắt.

Nhưng không thể đi xuyên qua quy luật vật chất và xã hội.

Một nước chưa có nền giáo dục phổ cập không thể chỉ tuyên bố “hiện đại hóa” mà lập tức có nguồn nhân lực hiện đại.

Một nền kinh tế chưa có năng lực sản xuất cao không thể chỉ bằng mệnh lệnh tạo ra năng suất cao.

Một xã hội chưa có văn hóa pháp quyền không thể chỉ viết một bộ luật rồi lập tức có nhà nước pháp quyền.

Một quốc gia chưa có đội ngũ khoa học đủ mạnh không thể bằng khẩu hiệu tạo ra nền khoa học hàng đầu.

Vì thế, Hưng Quốc phân biệt:

Rút ngắn thời gian phát triển

với

bỏ qua những năng lực phải được hình thành trong quá trình phát triển.

Đây là điểm mà Hưng Quốc có thể học được từ Trotsky nhưng đồng thời vượt khỏi Trotsky.

Trotsky giúp chúng ta nhìn thấy khả năng phát triển không theo một đường thẳng duy nhất.

Hưng Quốc bổ sung:

Không có con đường duy nhất không có nghĩa là không có những điều kiện phải đáp ứng.

VII. GIAI CẤP CÔNG NHÂN VÀ BÀI TOÁN QUYỀN LỰC

Trotsky cho rằng trong điều kiện Nga, giai cấp công nhân có thể đóng vai trò lãnh đạo cách mạng dù xét về số lượng nó không chiếm đa số dân cư.

Đây là một trong những điểm quan trọng trong Results and Prospects.

Trong phần bàn về giai cấp vô sản và nông dân, Trotsky lập luận rằng nếu cách mạng giành thắng lợi, quyền lực có thể chuyển sang giai cấp đóng vai trò lãnh đạo trong cuộc đấu tranh — tức giai cấp vô sản — đồng thời không loại trừ sự tham gia của đại diện các tầng lớp dân chủ khác. (Marxists Internet Archive)

Ở đây xuất hiện một vấn đề rất lớn:

Ai nhân danh ai?

Nếu giai cấp công nhân là lực lượng lãnh đạo cách mạng:

họ đại diện cho chính mình , cho đa số nhân dân hay đại diện cho một quy luật lịch sử mà họ tin rằng mình hiểu rõ?

Đây không phải câu hỏi nhỏ.

Bởi từ đây có thể xuất hiện một bước chuyển nguy hiểm:

Từ “giai cấp lãnh đạo cách mạng” sang “tổ chức có quyền nhân danh giai cấp”.

Rồi từ:

tổ chức nhân danh giai cấp

sang:

một bộ máy nhân danh tổ chức

và cuối cùng:

một nhóm người nhân danh bộ máy.

Đây chính là con đường mà nghiên cứu về quyền lực cách mạng phải đặc biệt cảnh giác.

VIII. TROTSKY VÀ NÔNG DÂN

Một trong những vấn đề khó nhất của cách mạng Nga là nông dân.

Nga là một quốc gia nông nghiệp rộng lớn.

Trong khi đó, lý luận Bolshevik đặt vai trò trung tâm vào giai cấp công nhân.

Trotsky không phủ nhận vai trò của nông dân.

Nhưng ông không xem nông dân là một lực lượng chính trị có khả năng độc lập hoàn toàn thay thế vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân.

Trong Results and Prospects, ông phân tích quan hệ giữa chính quyền công nhân và nông dân, đồng thời cho rằng chính quyền công nhân phải giải quyết những nhiệm vụ liên quan trực tiếp đến nông dân. (Marxists Internet Archive)

Đây là một điểm quan trọng đối với Việt Nam.

Bởi Việt Nam trong phần lớn lịch sử hiện đại cũng là một xã hội có tỷ trọng nông dân rất lớn.

Nhưng Hưng Quốc không thể bê nguyên mô hình Trotsky vào Việt Nam.

Phải đặt câu hỏi khác:

Trong một quốc gia mà xã hội gồm công nhân, nông dân, doanh nhân, trí thức, viên chức, người làm dịch vụ, người làm khoa học, người Việt trong và ngoài nước..., còn có ý nghĩa gì khi xây dựng sức mạnh quốc gia trên nền tảng một giai cấp duy nhất?

Đây là nơi Hưng Quốc chuyển từ giai cấp sang toàn dân.

Không phải phủ nhận công nhân.

Mà là mở rộng chủ thể của kiến quốc.

IX. CÁCH MẠNG VÀ QUỐC GIA

Trotsky nhìn cách mạng Nga trong một hệ thống quốc tế.

Ông không xem nước Nga là một thế giới biệt lập.

Theo ông, chủ nghĩa tư bản đã tạo ra thị trường thế giới, phân công lao động quốc tế và lực lượng sản xuất vượt ra ngoài biên giới quốc gia; do đó cách mạng xã hội chủ nghĩa cũng mang tính quốc tế. (Marxists Internet Archive)

Đây là một nhận xét có chiều sâu.

Bởi ngay cả ngày nay, không một quốc gia hiện đại nào có thể phát triển hoàn toàn tách khỏi:

thương mại quốc tếcông nghệ; vốn; tri thức; chuỗi cung ứng; thị trường; và cạnh tranh quốc tế.

Nhưng Hưng Quốc đặt một câu hỏi khác:

Nếu tính quốc tế là điều kiện của phát triển, có nhất thiết phải là quốc tế hóa cách mạng hay không?

Ở đây bắt đầu xuất hiện sự khác biệt căn bản.

Trotsky nhìn quốc tế hóa cách mạng.

Hưng Quốc nhìn quốc tế hóa năng lực quốc gia.

Hai khái niệm này không giống nhau.

Một bên muốn thay đổi cấu trúc xã hội toàn cầu thông qua cách mạng.

Một bên muốn một quốc gia đủ mạnh để học hỏi, hội nhập, cạnh tranh và hợp tác với thế giới mà không đánh mất năng lực tự chủ.

X. “THƯỜNG TRỰC” VÀ CÁI GIÁ CỦA SỰ KHÔNG DỪNG LẠI

Đến đây, chúng ta có thể đặt câu hỏi khó nhất.

Nếu cách mạng không được dừng lại, thì:

Khi nào xã hội được phép xây dựng?

Bởi xây dựng cần: thời gian; ổn định; tích lũy; niềm tin; đầu tư; giáo dục; truyền nghề; nghiên cứu; thử nghiệm; và sửa sai.

Một nền kinh tế không thể mỗi thế hệ lại phá bỏ toàn bộ nền tảng của thế hệ trước.

Một trường đại học không thể mỗi năm lại “cách mạng hóa” toàn bộ chương trình.

Một nền khoa học không thể phát triển nếu tri thức của thế hệ trước luôn bị coi là phải xóa bỏ.

Một quốc gia không thể mạnh nếu mỗi thay đổi chính trị đều tạo ra sự đứt gãy thể chế.

Đây là nơi xuất hiện một phản đề Hưng Quốc:

Xã hội cần biến đổi thường xuyên, nhưng không nhất thiết phải sống trong trạng thái cách mạng thường trực.

Có một phương thức khác:

Cải cách thường trực.

XI. CÁCH MẠNG THƯỜNG TRỰC VÀ KIẾN QUỐC THƯỜNG TRỰC

Ở Chương 1, chúng ta mới đưa ra khái niệm.

Đến đây, có thể làm rõ hơn.

Cách mạng thường trực

Lấy chuyển hóa quan hệ quyền lực và quan hệ xã hội làm động lực trung tâm.

Kiến quốc thường trực

Lấy nâng cao năng lực của con người, xã hội và nhà nước làm động lực trung tâm.

Hai bên đều không chấp nhận trì trệ.

Nhưng khác nhau ở cách xác định đối tượng cần được thay đổi.

Trotsky đặt trọng tâm vào:

quan hệ giai cấp → quyền lực → sở hữu → cấu trúc xã hội.

Hưng Quốc đặt trọng tâm vào:

con người → năng lực → thể chế → kinh tế → văn hóa → sức mạnh quốc gia.

Đây không phải là sự phủ nhận xung đột xã hội.

Hưng Quốc vẫn phải thừa nhận rằng quyền lực, lợi ích và đặc quyền có thể cản trở cải cách.

Nhưng thay vì mặc định giải pháp là cách mạng, Hưng Quốc đặt câu hỏi:

Có thể thiết kế thể chế để xung đột được chuyển hóa thành cạnh tranh chính trị, tranh luận công khai, pháp quyền và cải cách hay không?

Đây là vấn đề sẽ trở lại trong những chương sau.

XII. PHẢN ĐỀ: TROTSKY CÓ THỂ PHẢN BIỆN HƯNG QUỐC

Không nên để Hưng Quốc tự nói một mình.

Trotsky có thể hỏi:

Nếu quyền lực hiện hữu kiểm soát cả luật pháp, báo chí, kinh tế và bộ máy nhà nước, anh lấy cơ chế nào để cải cách?

Đây là một phản biện rất mạnh. Bởi “cải cách” không tự xảy ra. Một hệ thống có đặc quyền có thể chống lại cải cách. Một bộ máy quan liêu có thể tự bảo vệ. Một nhóm lợi ích có thể kiểm soát luật chơi.Và chính quyền có thể dùng chính cơ chế pháp lý để ngăn chặn thay đổi.

Nếu Hưng Quốc chỉ trả lời:

“Hãy cải cách từ từ”,

thì câu trả lời ấy không đủ.

Hưng Quốc phải trả lời bằng thiết kế thể chế.

Đó là:

quyền lực phải có giới hạn; nhiệm kỳ phải có giới hạn; quyền lực phải có đối trọng; tư pháp phải có khả năng độc lập; thông tin phải có không gian công khai; người dân phải có quyền tham gia; xã hội phải có khả năng tổ chức; người cầm quyền phải có khả năng bị thay thế bằng phương thức hòa bình; và quan trọng nhất, không một tổ chức nào được đồng nhất mình với toàn bộ quốc gia.

Như vậy, Hưng Quốc không thể chỉ nói:

Không cần cách mạng.

Hưng Quốc phải chứng minh: Có thể tạo ra một hệ thống có năng lực tự sửa chữa mà không cần phá hủy toàn bộ hệ thống. Đây mới là thử thách thật sự.

XIII. RANH GIỚI GIỮA HỌC TROTSKY VÀ ÁP DỤNG TROTSKY

Đây là một ranh giới phải khóa lại ngay trong cuốn sách.

Học Trotsky có nghĩa là nghiên cứu:

cách ông giải thích phát triển không đồng đều;  ông nhìn thấy khả năng rút ngắn con đường phát triển; ông phân tích quan hệ giữa các giai cấp; ông hiểu tính quốc tế; ông cảnh báo về quan liêu; và cách ông đặt vấn đề về sự vận động của cách mạng.

Áp dụng Trotsky lại là một chuyện khác.

Không thể vì Trotsky phân tích nước Nga đầu thế kỷ XX mà suy ra rằng mọi quốc gia thế kỷ XXI phải đi theo cùng một chiến lược.

Một lý thuyết ra đời từ:

Nga hoàng → 1905 → 1917 → Nội chiến → thế giới tư bản đầu thế kỷ XX

không thể được bê nguyên vào:

quốc gia hiện đại → kinh tế toàn cầu → công nghệ số → AI → nhà nước pháp quyền → xã hội tri thức.

Đây là nguyên tắc:

Học quy luật, không sao chép hoàn cảnh.

Và sâu hơn:

Tiếp nhận câu hỏi của Trotsky không đồng nghĩa với chấp nhận lời giải của Trotsky.

XIV. CASE STUDY: CÁCH MẠNG NGA 1905 VÀ BÀI TOÁN PHÁT TRIỂN

Cách mạng 1905 là trường hợp thích hợp nhất để kiểm nghiệm luận đề ban đầu.

Trotsky nhìn thấy ở đó khả năng giai cấp công nhân đóng vai trò chính trị vượt quá tỷ trọng dân số của nó.

Ông cũng nhìn thấy cách những nhiệm vụ dân chủ và xã hội chủ nghĩa có thể gắn kết với nhau.

Nhưng từ góc nhìn Hưng Quốc, bài học có thể được chuyển hóa:

Không phải:

Một quốc gia đi sau phải làm cách mạng để bắt kịp.

Mà là:

Một quốc gia đi sau phải có khả năng học nhanh hơn, cải cách nhanh hơn và tích lũy năng lực nhanh hơn.

Đây là một khác biệt quan trọng.

Trotsky tìm kiếm đường tắt cách mạng.

Hưng Quốc tìm kiếm đường tắt phát triển.

Hai con đường có thể cùng xuất phát từ một quan sát:

Các quốc gia không nhất thiết phải lặp lại toàn bộ lịch sử của những nước đi trước.

Nhưng chúng đi đến hai câu trả lời khác nhau.

XV. QUY LUẬT VẬN HÀNH CỦA XÃ HỘI – BÀI HỌC HƯNG QUỐC

Từ chương này, có thể tạm rút ra sáu quy luật.

1. Lịch sử không đi theo một đường duy nhất

Các quốc gia có thể phát triển với tốc độ và cấu trúc khác nhau.

2. Đi sau không đồng nghĩa với phải lặp lại toàn bộ quá khứ

Một quốc gia có thể học hỏi, tiếp nhận công nghệ, thể chế và tri thức từ những nước đi trước.

3. Nhưng rút ngắn không có nghĩa là bỏ qua năng lực

Không thể bỏ qua những điều kiện nền tảng của giáo dục, pháp quyền, năng suất, khoa học và quản trị.

4. Cách mạng có thể mở cửa lịch sử nhưng không tự động tạo ra năng lực kiến quốc

Giành quyền lực và sử dụng quyền lực hiệu quả là hai năng lực khác nhau.

5. Mọi lý thuyết chính trị đều phải được kiểm nghiệm trong thực tiễn

Không thể chỉ đánh giá một lý thuyết bằng sức hấp dẫn của lập luận.

6. Một quốc gia mạnh cần khả năng tự cải cách

Đây là điểm Hưng Quốc bắt đầu đi theo một hướng khác:

Không để xã hội,quyền lực, tri thức đứng yên.

Nhưng cũng không biến sự thay đổi thành một trạng thái khẩn cấp thường trực.

Đó là Kiến quốc Thường trực.

XVI. KẾT CHƯƠNG

Trotsky đặt ra một câu hỏi rất mạnh:

Tại sao một cuộc cách mạng phải dừng lại nếu những mâu thuẫn mà nó muốn giải quyết vẫn còn?

Hưng Quốc không thể trả lời bằng cách quay về với sự trì trệ.

Nhưng Hưng Quốc cũng không chấp nhận rằng câu trả lời duy nhất phải là cách mạng thường trực.

Một dân tộc có thể thay đổi liên tục mà không nhất thiết phải tự phá bỏ mình liên tục.

Một thể chế có thể được thay đổi mà không cần mỗi lần thay đổi đều trở thành một cuộc khủng hoảng quốc gia.

Một thế hệ có thể vượt qua thế hệ trước mà không cần phủ nhận toàn bộ những gì thế hệ trước đã xây dựng.

Vì vậy, từ Trotsky, Hưng Quốc tiếp nhận một trực giác quan trọng:

Không có xã hội nào được phép tự mãn với trạng thái hiện tại.

Nhưng Hưng Quốc chuyển câu hỏi sang một hướng khác:

Làm thế nào để một quốc gia có thể thay đổi liên tục mà vẫn tích lũy được sức mạnh?

Đó là nơi Cách mạng Thường trực gặp Kiến quốc Thường trực.

Và để hiểu vì sao Trotsky tin rằng con đường ấy có thể đi được, chương tiếp theo phải trở lại với vấn đề trung tâm của ông:

CHƯƠNG 3 — PHÁT TRIỂN KHÔNG ĐỒNG ĐỀU VÀ KẾT HỢP

Một quốc gia đi sau có thể đi trước lịch sử bằng cách nào?

Hoàng Phong Nhã 

TÀI LIỆU THAM KHẢO CHƯƠNG 2

I. Văn bản nguyên bản của Trotsky

Trotsky, Leon. Results and Prospects (1906; các lần hiệu chỉnh sau đó). Đây là văn bản nền tảng để nghiên cứu sự hình thành lý thuyết Cách mạng Thường trực từ kinh nghiệm 1905. �

Marxists Internet Archive +1

Trotsky, Leon. The Permanent Revolution (1930). Đặc biệt quan trọng: phần Introduction và chương “What is the Permanent Revolution?”, nơi Trotsky tự hệ thống hóa ba phương diện của lý thuyết: chuyển tiếp dân chủ–xã hội chủ nghĩa, biến đổi liên tục của xã hội và tính quốc tế của cách mạng. �

Marxists Internet Archive +1

Trotsky, Leon. My Life (1930). Nguồn tự thuật để đối chiếu cách Trotsky nhìn lại Cách mạng 1905 và sự hình thành lý thuyết của chính mình. �

Marxists Internet Archive

Trotsky, Leon. The Year 1905. Tác phẩm quan trọng để nghiên cứu trực tiếp cách Trotsky diễn giải cuộc cách mạng đã trở thành cơ sở kinh nghiệm cho lý thuyết của ông. Danh mục tác phẩm của Trotsky xác nhận The Year 1905 cùng Results and Prospects là những văn bản trung tâm trong giai đoạn này. �

Marxists Internet Archive

II. Nguồn nghiên cứu và đối chiếu

Knei-Paz, Baruch. The Social and Political Thought of Leon Trotsky. Oxford University Press, 1978. Công trình chuyên khảo quan trọng về hệ thống tư tưởng Trotsky, đặc biệt hữu ích khi phân biệt lý thuyết với hoàn cảnh chính trị cụ thể.

Deutscher, Isaac. The Prophet Armed: Trotsky, 1879–1921. Oxford University Press, 1954; cùng hai tập tiếp theo The Prophet Unarmed và The Prophet Outcast. Bộ ba tiểu sử kinh điển, cần đọc cùng các nghiên cứu phê phán sau này.

Rubenstein, Joshua. Leon Trotsky: A Revolutionary's Life. Yale University Press, 2011. Dùng để đối chiếu diễn biến đời sống chính trị của Trotsky với chính các hồi ký và trước tác của ông.

III. Văn bản cần đối chiếu ở các chương sau

Trotsky, Leon. The New Course (1923) — đặc biệt quan trọng khi chuyển từ lý thuyết cách mạng sang vấn đề dân chủ nội bộ đảng và nguy cơ quan liêu.

Trotsky, Leon. The Lessons of October (1924) — cần đọc trong bối cảnh cuộc tranh luận sau Lenin và trước khi lý thuyết Cách mạng Thường trực trở thành trung tâm của cuộc đấu tranh Stalin–Trotsky. Danh mục tác phẩm của Trotsky xác nhận các văn bản này trong chuỗi tác phẩm chính trị của ông. �

Marxists Internet Archive

Posted in: ĐỐI THOẠI VỚI LEON TROTSKY